"Maddenin her parçacığı uçsuz bucaksız, her yaprak bir dünya, her böcek derin bir romandır." -Johann Kaspar Lavabo

Fen bilimleri alanları bazılarına çok karmaşık ve anlaşılması güç görünebilir. Biyoloji, kimya veya fizik dersi her ne kadar lise öğrencilerinin korkulu rüyası olsa da, bilime ilgili olan kişiler için fizik alanı inanılmaz eğlenceli ve keşiflerle doludur. Özellikle alınacak fizik dersi öğrencilerin ufkunu açmakta bire birdir.

Aslına bakarsanız, temel fizik bilgisine sahip olmak günlük hayatta da işinize yarar çünkü siz farkında olmasanız da fizik hayatın her alanında karşımıza çıkan müthiş bir bilimdir. Maddelerin yapısı ve hareketleri de akılda kalacak şekilde erken yaşta öğrenilmesi gereken oldukça mühim konulardır. Fizik özel ders Ankara ve İstanbul gibi büyükşehirlerin ötesinde tüm şehirlerde öğrencilere bu konularda gerekli yardımı sunabilecektir.

Gördüğünüz ve dokunduğunuz her şey hatta soluduğunuz havanın dahi bu konunun içeriğinde bahsi geçecek, o yüzden dikkatle okuyun ve soruları çözmeyi unutmayın! Anlamadığınız yerde tüm Türkiye'de tüm şehirlerde, İzmir'den İstanbul'a fizik özel ders ve diğer tüm şehirlerde size yardım sağlar.

İş ve enerji arasındaki ilişkiyi öğrenmek için yazımıza göz atın.

En iyi Fizik öğretmenleri müsait
Yağmur
5
5 (25 yorum)
Yağmur
₺350
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Hd
5
5 (14 yorum)
Hd
₺300
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Dr physicist
5
5 (89 yorum)
Dr physicist
₺200
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Can
5
5 (23 yorum)
Can
₺550
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Berk
5
5 (43 yorum)
Berk
₺400
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Cankat
5
5 (14 yorum)
Cankat
₺175
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Selim
5
5 (11 yorum)
Selim
₺250
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
İbrahim
5
5 (40 yorum)
İbrahim
₺300
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Yağmur
5
5 (25 yorum)
Yağmur
₺350
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Hd
5
5 (14 yorum)
Hd
₺300
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Dr physicist
5
5 (89 yorum)
Dr physicist
₺200
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Can
5
5 (23 yorum)
Can
₺550
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Berk
5
5 (43 yorum)
Berk
₺400
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Cankat
5
5 (14 yorum)
Cankat
₺175
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Selim
5
5 (11 yorum)
Selim
₺250
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
İbrahim
5
5 (40 yorum)
İbrahim
₺300
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Başlayın

Maddenin Halleri

Fizikte madde; kütlesi olan, boşlukta yer kaplayan yani hacmi olan, eylemsizlik özelliğine sahip ve yapısında en az bir tanecik olan her çeşit malzemeye verilen addır.

Cisim ise maddenin şekil almış halidir. Örneğin tahta maddedir fakat tahtadan yapılmış bir kitaplık cisimdir.

Maddelerin ortak özellikleri,

  • Kütle
  • Hacim
  • Eylemsizlik (Cismin hareket durumunu koruma isteğidir)
  • Tanecikli yapı
Madde olan şeylerMadde olmayan şeyler
KediIşık: Işığın kütlesi de hacmi de yoktur.
AğaçEnerji: Enerjinin de ne kütlesi ne hacmi vardır.
TaşIsı: Isı da enerji gibi kütlesiz ve hacimsizdir.
Karışımlar (örn:şekerli su)Zaman
Moleküller (örn:su molekülü)Elektrik yükü
Atomlar (örn: helyum atomu)Kuvvet
Proton, nötron ve elektronManyetik alan
maddenin halleri
Maddenin üç temel hali vardır. Bunlar katı, sıvı ve gaz halleridir. |Kaynak:Google images

Klasik sınıflandırmaya göre madddenin 3 ayrı hali vardır. Son yıllarda bu sınıflandırmaya 4. bir hal eklenmiştir. Buna maddenin plazma hali denmektedir. Yani yeni sınıflandırmaya göre; katı,sıvı,gaz ve plazma olmak üzere maddenin dört hali mevcuttur.

Örneğin buz katıdır, su sıvıdır, su buharı gazdır. Maddenin halleri mikroskobik boyutlarda taneciklerin arasında ne kadar düzenli dizildiğiyle ve aralarındaki boşluk miktarıyla açıklanır.

Maddenin Katı Hali 

  • Maddenin katı hali belirli bir şekle ve hacme sahiptir.
  • Atom ve moleküller arasında bir düzenlilik vardır.
  • tanecikler özgürce öteleme hareketi yapamaz, titreşim hareketi yaparlar.
  • Maddenin en düzenli halidir.
  • Katılar sıkıştırılamaz.
  • Şeklin değiştirmek için mutlaka dışardan bir kuvvet uygulamanız gerekir.

Maddenin Sıvı Hali 

  • Sıvı haldeki tanecikler birbirleri üzerinden kayarak hareket ederler.
  • Sıvıların da belirli bir hacmi vardır
  • Sıcaklık arttıkça sıvı moleküllerinin hareketi artar.
  • Sıvı molekülleri titreşim ve öteleme hareketi yaparlar.
  • Sıvılar az miktarda sıkıştırılabilir.
  • Bu hareketler sonucunda bulundukları kabın hacmini alırlar.
  • Bilinen en önemli sıvı sudur

Maddenin Gaz Hali

  • Atom veya moleküllerin arasında boşlukların en çok olduğu haldir.
  • Gaz tanecikleri arasında boşluk fazla olduğunda gazlar sıkıştırılabilirler.
  • Gaz tanecikleri düzensiz olarak hareket ederler.
  • Gazların belli bir hacmi ve şekli yoktur.

Maddenin Plazma Hali

  • Evren’de maddenin en sık karşılaşılan hali plazmadır.
  • Plazma bir gazın enerji verilerek iyonlaştırılmasıdır.
  • Tıpkı gaz gibi belirli bir şekli ve hacmi yoktur.
  • Manyetik alanda hapsedilebilirler.
  • İletkendir, elektriği iyi iletir.
  • Floresan lambalar, şimşek ve yıldırım, yıldızlar ve kuzey ışıkları plazmaya örnektir.

Bir madde farklı sıcaklık ve basınç şartlarında üç halde de bulunabilir. Örneğin, saf su, H2O ile formüle edilir. Katı halde buz, sıvı halde su ve gaz halinde su buharı şeklinde bulunur. Isı verilmesine ya da basıncın değiştirilmesine bağlı olarak madde bir halden diğerine geçebilir. Buna maddelerin hal değiştirmesi denir.

Katı maddenin ısı alarak sıvı hale geçmesi olayına erime, sıvı maddenin ısı alarak gaz hale geçmesine buharlaşma, gaz halindeki maddenin ısı vererek sıvı hale geçmesine yoğunlaşma (örn: Çaydanlıktan çıkan su buharına soğuk tencere kapağını tuttuğumuzda su buharı tencere buharında ısı kaybeder ve su damlacıkları oluşur), sıvı maddenin ısı vererek katı hale geçmesine donma denir.

Maddenin katı halden sıvı hale uğramadan gaz hale dönüşmesine süblimleşme (örn: kuru buz, naftalin), gaz haldeki maddenin sıvı hale uğramadan katı hale dönüşmesine kırağılaşma (örn: donma sıcaklığı altındaki havada, su buharının öncelikle sıvı hale gelmeden doğrudan buz kristalleri halinde katılaşması) denir.

Isı ve Sıcaklık konusunu detaylıca incelediğimiz konu anlatımını buradan inceleyebilirsiniz.

çiçek kırağı
Kış aylarında kırağılaşmayı doğada sıklıkla görzlemleyebiliriz. |Kaynak:Pixabay

Kütle, Hacim ve Özkütle

Kütle: bir cisimdeki madde miktarının ölçüsüdür. Yani maddenin azlığını ya da çokluğunu belirtir. Kütle terazi ile ölçülür. Bir maddenin kütlesi evrenin her yerinde aynıdır. Örneğin Dünya’daki kütlesi 65 kg olan bir astronotun Ay’daki kütlesi de 65 kg’dır. Sıcaklıktan ya da basınçtanda etkilenmez, hep sabittir.

Kütle kısaca m sembolü ile gösterilir. Uluslararası (Si) birim sisteminde kütle birimi kilogram (kg)’dır.

Günlük yaşamımızda karşılaştığımız cisimlerin kütleleri kilogramla ölçmek için çok küçük ya da çok büyük olabilir. Bu yüzden birim dönüşümleri yaparız. örneğin 1kg=1000gr, 1 ton= 1000kg gibi.

Özkütle: Bir maddenin birim hacminin kütlesine o maddenin özkütlesi denir.

Kütle m, hacim V, özkütle d ile gösterilmek üzere

d=m/v    olur.

SI birim sisteminde özkütle birimi kg/m3 dür. g/cm3 de özkütle birimidir. Aynı şartlarda özkütle, maddeler için ayırt edici özelliktir.

Katı ve sıvı maddelerin sıcaklığı sabit kalmak şartı ile kütle ile hacmi doğru orantılıdır. Kütle – hacim grafiğinde doğrunun eğimi özkütleyi verir.

Özkütle, maddelerin hacmine ve kütlesine bağlı değildir. Hacim arttıkça kütle de artar, veya kütle arttıkça hacim de artar ve özkütle sabit kalır.

Hacim: bir cismin uzayda yani boşlukta kapladığı yerdir. Uzay üç boyutludur bu yüzden hacim her zaman üç boyutludur. V simgesiyle gösterilir. Katıların, sıvıların ve gazların; genel olarak maddenin ortak özelliğidir. Belirli bir basınçta ve sıcaklıkta katıların ve sıvıların belirli bir sabit hacmi vardır, gazlar ise içine konuldukları kabın hacmini alırlar, hacimleri değişkendir.

Litre genellikle sıvıların hacimlerinin ölçümlerinde kullanılan ölçü birimidir.

1L = 10dL

1L = 100cL

1L = 100mL

Maddelerin Ayırt Edici Özellikleri

Maddeleri diğer maddelerden ayırt etmek için maddenin özkütlesi gibi ayırt edici özelliğine bakılır. Bir maddenin ayırt edici özelliklerinden biri diğer maddelerden farklı ise o madde kesinlikle diğerinden farklı maddedir.

İki maddenin aynı madde olduğunu söyleyebilmemiz için tüm ayırt edici özelliklerinin aynı olması gerekir.

ÖzellikTanımı
ÖzkütleBirim hacimdeki kütle miktarı
Öz ısıBir maddenin birim kütlesinin sıcaklığını 1 °C artırmak için gereken ısı miktarı
Erime sıcaklığıBir maddenin katı halden sıvı hale geçtiği sıcaklık
Kaynama sıcaklığıBir maddenin sıvı halden gaz haline geçtiği sıcaklık
Erime ısısıKatı haldeki 1 gram maddenin sıvı hale dönüşmesi için gereken ısı miktarı
Buharlaşma ısısıSıvı haldeki 1 gram maddenin gaz haline dönüşmesi için gereken ısı miktarı
Elektrik iletkenliğiBir maddenin elektrik akımını ne kadar iyi ilettiği
Isı iletkenliğiBir maddenin ısıyı ne kadar iyi ilettiği

 TYT’de soru çıkma ihtimali yüksek olan dalgalar konusunu da çalışmayı unutmayın.

Adezyon-Kohezyon

domates dalda
Resimdeki gibi sıvı moleküllerinin başka yüzeylere tutunmasına adezyon denir. |Kaynak:Pixabay

Adezyon da kohezyon da yapışma anlamına gelir. Adezyon farklı türdeki moleküllerin birbirini çekmesidir, bir maddenin başka türde bir maddeye yapışmasıdır, bu nedenle yapışma da denir. Kohezyon aynı türdeki moleküllerin birbirini çekmesidir, bir maddenin kendi kendine yapışması birbirini tutmasıdır, bu nedenle birbirini tutma da denir.

Su damlalarının birçok yüzeye yapıştığını biliriz. Tıpkı, yağmur yağdığında bazı yağmur damlalarının pencere camına yapışması gibi. Bu durum su tanecikleri ve cam arasında bir çekim kuvveti olduğunu gösterir. Farklı maddelerin tanecikleri arasındaki bu çekim kuvvetine adezyon kuvveti (yapışma) denir.

Toz birçok maddeye yapışır. Su cama yapışır. Yağ suya, boya duvara yapışır. Bunlar moleküller arası kuvvetlerin etkisini gösteren örneklerdir. Su damlalarını bir arada tutan kuvvet adezyon kuvvetidir.

Adezyonun sıvı-katı moleküllerinin arasında gerçekleşmesi sonucunda, sıvı madde ile katı madde birbirine yapışır. Örneğin;

  • çay bardağı tabaktaki sudan dolayı çay tabağına,
  • balın bal kavanozundan çıkarılan tahta kaşığa,
  • denizden çıktıktan sonra su damlacıklarının vücuda,
  • boyanın duvara, boyadan çıkarılan fırça tüylerinin birbirine yapışması adezyona örnektir.

Farklı cins maddelerin atomları ve molekülleri arasında olduğu gibi bir maddenin kendi atomları ve molekülleri arasında da çekim kuvveti vardır. Aynı cins moleküllerin birbirine elektriksel çekim kuvvetiyle tutunmasına kohezyon denir. Su damlalarının oluşmasını sağlar.

Kohezyon sıvı ve katı maddelerde görülür, gazlarda ise ihmal edilebilecek kadar küçüktür.

Kohezyon nelere bağlıdır?

  • Maddenin türü: Cıvanın, suyun ve zeytinyağının kohezyon kuvvetleri farklıdır.
  • Sıcaklık: Sıcaklık arttıkça moleküller daha çok hareket eder, moleküller arası kuvvetleri azalır.
  • Başka madde karıştırılması: Suyun içine deterjan karıştırırsanız su moleküllerinin arasına deterjan molekülleri girer ve birbirini tutma bağlarını zayıflatır.

Kohezyona damlanın olduğu her şeyi örnek gösterebiliriz. Suyun camda damla olarak kalması, yağmurun damlalar şeklinde yağması gibi birçok örnek kohezyondan kaynaklanır.

Aşağıdaki örneklerin Adezyon mu Kohezyon mu olduğunu tahmin edebilirsiniz artık.

AdezyonKohezyon
Su ve diğer maddeler arası çekimSu molekülleri arası çekim
Suyun cama yapışmasını sağlarSuyun damla haline gelmesini sağlar
Hidrojen bağları nedeniyle oluşurHidrojen bağları nedeniyle oluşur

Bu tabloda yalnızca su üzerinden örnek verilmiştir ama elbette farklı maddeler için de adezyon ve kohezyondan bahsedilebilir.

TYT'nin önemli konularından biri olan Optik konusunu detaylarıyla anlattığımız yazımıza göz atın.

Örnek Sorular

1.I. Kütle

II. Eylemsizlik

III. İletkenlik

niceliklerinden hangileri maddelerin ortak özelliklerindendir?

2.Birbirine karışabilen X, Y, Z sıvılarının hacimleri sırasıyla 2V, 3V, 4V, kütleleri sırasıyla m, 2m, 3m dir.

Y sıvısının özkütlesi d olduğuna göre, bu üç sıvı homojen olarak karıştırıldığında karışımın özkütlesi kaç d olur?

3.Kütleleri 2m ve 3m olan aynı sıcaklıktaki eşit hacimli sıvılarla oluşturulan türdeş karışımın özkütlesi 5/2 d dir.

Buna göre, 3m kütleli sıvının özkütlesi kaç d dir?

4.Su ile dolu bir şişenin kütlesi i 60 g dir.

Suyun yarısı döküldüğünde şişe 130 g geldiğine göre, şişenin hacmi kaç cm3 tür?

5.V hacimli bir kabın, 3: lük kısmı d özkütleli X sıvısı ile doludur.

Kabın kalan kısmı karışabilen aynı sıcaklıktaki Y sıvısı ile dolduruduğunda karışımın özkütlesi 2d olduğuna göre, Y sıvısının özkütlesi kaç d dir?

6.Aşağıdakilerden hangisi maddedir?

>

Özel ders öğretmenleri ve öğrencilerini buluşturan platform

İlk ders ücretsiz

Bu yazıyı beğendiniz mi? Puanlayın!

5,00 (1 puanlama)
Loading...

Şule

Selam ben Şule! Seyahat etmeyi, keşfetmeyi ve yeni insanlar tanımayı seven, dillerin yapı ve kurallarına büyük ilgi duyan biriyim.