Elektriğin keşfinden önce dünyanın ne kadar loş olduğunu tahmin bile edemezsiniz. Güçlü bir mum, 100 watt'lık tek bir ampulün aydınlatmasının ancak yüzde birini sağlar." -Bill Bryson

Elektriğin olmadığı bir dünya canlandırın kafanızda; ışık yok, televizyon yok, soğuk kış günlerinde ısıtma yok veya yakıcı sıcaklarda klima yok, internet yok, duş alırken duş başlığından akan sıcak su bile yok.

Bunları düşününce dünya yaşanmaz bir yer gibi geliyor değil mi? Fakat elbette yüzlerce yıl boyunca bütün insanlar bu müthiş keşfin faydalarından bihaber yaşadı. Eski zamanlarda insanlar günlük işlerini halledebilmek için mum ışığından veya şöminenin ateşinin yaydığı ışıktan yararlanırdı.

Bilimsel ilerlemeler kaydeden ve hayatlarını çeşitli bilimsel disiplinlerin incelenmesine adayan zeki insanlar sayesinde, ışık hem mecazi hem de gerçek anlamda daha da parıldamaya başladı.

10.sınıf Fizik dersinin konusu olan elektrik, TYT'de ve geçmiş üniversiteye giriş sınavlarında karşımıza sıklıkla çıkar. Bu nedenle biz de Superprof ekibi olarak sizlere fizik dersi konusu olan Elektrik ve Manyetizmadan detaylıca bahsedeceğiz. Ayrıca yazının sonundaki soruları çözerek öğrendiklerinizi pekiştirebilirsiniz. Fizik öğretmeni yardımı ile çok daha hızlı bir şekilde kavrayabilirsiniz. Ülkemizin her yerinde, Adana'dan İstanbul'a fizik öğretmeni seçenekleri ile başarınızı arttırabilirsiniz.

Öyleyse hadi başlayalım!

En iyi Fizik öğretmenleri müsait
Yağmur
5
5 (25 yorum)
Yağmur
₺350
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Hd
5
5 (14 yorum)
Hd
₺300
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Dr physicist
5
5 (89 yorum)
Dr physicist
₺200
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Can
5
5 (23 yorum)
Can
₺550
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Berk
5
5 (43 yorum)
Berk
₺400
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Cankat
5
5 (14 yorum)
Cankat
₺175
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Selim
5
5 (11 yorum)
Selim
₺250
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
İbrahim
5
5 (40 yorum)
İbrahim
₺300
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Yağmur
5
5 (25 yorum)
Yağmur
₺350
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Hd
5
5 (14 yorum)
Hd
₺300
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Dr physicist
5
5 (89 yorum)
Dr physicist
₺200
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Can
5
5 (23 yorum)
Can
₺550
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Berk
5
5 (43 yorum)
Berk
₺400
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Cankat
5
5 (14 yorum)
Cankat
₺175
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Selim
5
5 (11 yorum)
Selim
₺250
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
İbrahim
5
5 (40 yorum)
İbrahim
₺300
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Başlayın

Elektrik Akımı ve Elektrik Devreleri

elektrik devreleri
Bir elektrik devresi, içinden geçen akımın tam bir döngü yapmasını sağlayan kapalı bir devredir. |Kaynak:Pexels

Negatif yüklerin titreşim hareketi sonucunda yükler arasında gerçekleşen elektrik enerjisi aktarımına elektrik akımı denir. Akım şiddeti I = q/ t denklemiyle hesaplanır.

I: Amper (A) akım şiddetini,
q: Coulomb (C) yük miktarını,
t: Saniye (s) zamanı ifade eder.

Elektrik enerjisinin, elektrik akımı ile taşındığı, farklı devre elemanlarının bağlı olduğu iletken yola elektrik devresi denir. Aşağıdaki gibi basit bir elektrik devresinde, pil, anahtar, kablo ve lamba gibi devre elemanları bulunur.

Önemli TYT konularından olan dalgaları da çalışmayı unutmayın.

elektrik devresi
Basit bir elektrik devresini şekilden inceleyebilirsiniz. |Kaynak:tes

Üretecin yanı sıra, elektrik enerjisinin harcandığı, lamba gibi devre elemanlarının dirençleri devredeki elektrik akım şiddetini belirler.

Bir devredeki akım, potansiyel farkı ve direnç arasındaki ilişki Ohm Yasası olarak bilinir ve aşağıdaki gibi ifade edilir

Ohm Yasası: Sıcaklığı sabit olmak koşuluyla, bir iletkenin uçları arasındaki gerilimin, bu iletkenden geçen akım şiddetine oranı sabittir. Bu sabit oran o iletkenin direncine eşittir. Ohm Yasası’na göre bir iletkenin direnci;

V / I = sabit = R  olarak yazılır.

Seri ve Paralel Bağlı Devreler

Bir elektrik devresinde, devre elemanları, istenilen amaca uygun olarak farklı şekillerde bağlanabilir. Bağlama şekillerine göre devrede ölçülen gerilim, akım ve direnç değerleri değişir.

Paralel bağlama: Eğer birden fazla direnç yan yana hizalanarak bağlanırsa buna paralel bağlama denir. Bu tür bağlamada dirençlerin uçları arasında oluşan gerilim eşittir. Dirençler üzerinden geçen akım şiddetinin toplamı ana koldan geçen akım şiddetine eşittir.

Seri bağlama: İki ya da daha fazla direncin uç uca bağlanmasıdır. Bu tür bağlanma şeklinde dirençler üzerinden aynı akım geçer. Dirençlerin uçları arasındaki potansiyel farklarının toplamı üretecin potansiyel farkına eşittir. Seri bağlı dirençlerin eş değeri dirençlerin toplamına eşittir.

Seri Bağlı DevreParalel Bağlı Devre
Ampül parlaklığı azAmpül parlaklığı fazla
Devreye verilen enerji aynıDevreye verilen enerji aynı
Ampüllere giden enerji azAmpüllere giden enerji aynı
Pil ömrü uzunPil ömrü kısa
Ampüllerden biri çıkar ya da sönerse diğer ampül de sönerAmpüllerden biri çıkar ya da sönerse diğer ampül yanmaya devam eder

İş ve enerji arasındaki ilişkiyle ilgili daha fazla bilgi almak için yazımıza göz atın.

Potansiyel Farkı ve Direnç

Bir iletkende elektrik akımını oluşturmak için gerekli enerjiyi sağlayan enerji kaynaklarına üreteç adı verilir. Üretecin iletken telin iki ucu arasındaki elektronlar üzerine uyguladığı kuvvet ile elektronların enerjilerinde meydana gelen enerji farkına potansiyel fark denir. Potansiyel fark V sembolü ile gösterilir ve  birimi Volt (V)’tur.

Direnç

Direnç bir elektrik devresinde, elektrik akımına yani yük akışına karşı konulmasıdır.

Direnç temel olarak üç değişkene bağlıdır. Bunların ilki malzemenin özdirencidir. Diğer iki değişken telin geometrisine bağlıdır: malzemenin uzunluğu veya boyudur ve malzemenin kesit alanıdır

Direnç türetilmiş ve skaler bir büyüklüktür, R simgesiyle gösterilir, SI birimi Ω (ohm)‘dur.

Bir elektrik devresinde en yaygın kullanılan bileşenlerden bazıları şunlardır:

Anahtar: Devreyi açıp kapatmak için kullanılan oldukça basit bir parçadır.

Lamba: Elektrik akımının ampülü ısıtması sonucu ışık saçar.

Reosta: Akım şiddetini ayarlayan araçlardır.

Ampermetre: Akım şiddetini ölçen araçlardır. Devreye seri olarak bağlanır.

Voltmetre: İki nokta arasındaki potansiyel farkını ölçen araçlardır.

Sabit direnç: Elektrik akımının akışını kısıtlar veya sınırlandırır. Sabit direnç, hiçbir zaman değişmeyen bir dirence sahiptir.

Değişken direnç: Işığı kısmaya, azaltmaya ve derecesini ayarlamaya yarayan anahtarlarda kullanılır.

Termistör: Direnç sıcaklığa bağlıdır. Sıcaklık düşük olduğunda direnç artar ve sıcaklık yüksek olduğunda direnç azalır. Evdeki yangın alarmlarında veya termostatlarda kullanılır.

Işığa bağlı direnç (LDR): Direnç tamamen ışık yoğunluğuna bağlıdır. Düşük ışık seviyelerinde, LDR daha yüksek bir dirence sahiptir ve ışık arttıkça direnç azalır. Kameralarda veya otomatik ışıklarda sensör olarak kullanılır.

Yarı iletken diyot: Akımın tek bir doğrultuda akmasını sağlar böylece akım asla ters yönde akmaz.

Kaldırma kuvveti ve Basınç konusunda eksikleriniz varsa bu üniteyi ele aldığımız yazıyı inceleyebilirsiniz.

Mıknatıs ve Manyetik Alan

Mıknatısları hayatımızın her alanında görebiliriz. |Kaynak:Pixabay

Mıknatıslık özelliği genel olarak manyetizma olarak adlandırılır. Demir, nikel, kobalt gibi bazı metalleri çekme özelliği gösteren maddelere mıknatıs denir. Doğal olarak mıknatıslık özelliği gösteren maddelere doğal mıknatıs denir. Maddelere mıknatıslık özelliği sonradan da kazandırılabilir. Böyle maddelere yapay mıknatıs denir.

Mıknatısın en güçlü çekme etkisi gösterdiği uç bölgelerine mıknatısın kutbu adı verilir. Bir mıknatısın kuzey (N) ve güney (S)olmak üzere iki kutbu vardır.

Aynı kutuplar birbirini iterken farklı kutuplar birbirini çeker. Yani eğer bir mıknatısın kuzey kutbunu başka bir mıknatısın güney kutbuna yaklaştırırsanız iki mıknatısın birbirini çektiğini görürsünüz. Eğer bir mıknatısın kuzey kutbunu başka bir mıknatısın kuzey kutbuna yaklaştırırsanız, birbirlerini iterler. Güney ve güney kutbu da birbirini iter.

Maddelerin özelliklerini incelemek için buradan konu anlatımını okuyabilirsiniz.

Çoğu maddede, atomların mıknatıslık özellikleri birbirlerinin etkisini yok ettiğinden, madde mıknatıslık özelliği göstermez. Bazı maddelerde ise, atomların mıknatıslık özelliği birbirinin etkisini yok etmez, kuvvetlendirir. Böyle maddeler mıknatıslık özelliği gösterir.

Referans noktası, hız ve sürat, sürtünme kuvveti ve Newton'ın yasalarını daha iyi kavrayabilmek için Hareket ve Kuvvet ders anlatımını okumayı unutmayın.

Elektrik ve Manyetizma Örnek Sorular

1. Elektrik akımı ile ilgili,

I. Birimi Amper’dir.

II. Temel bir büyüklüktür.

III. İletkenin kesitinden birim zamanda geçen yük miktarıdır.

yargılarından hangileri doğrudur?

A) Yalnız I        B) Yalnız III           C) I ve II
D) II ve III        E) I, II ve III

 

2. Bir cismin elektrikle ilgiliyle olarak;
I. Elektronlarını kaybeden (-) yüklü bir cisim, (+) yüklü hâle gelebilir.
II. Etki ile elektriklenmede iletkenlerin yakın uçları zıt işaretli yüklerle yüklenebilir.
III. İpek kumaşa sürüldüğünde cam çubuk negatif yükle yüklenebilir

Yargılarından hangileri doğrudur?

A Yalnız I
B I ve II
C II ve III
D I ve III
E I, II ve III

 

3.Elektrik akımının iletimi ile ilgili;

I. Metallerde serbest protonlarla iletim sağlanır.

II. Sıvılardaelektrikiletimiiyonlarlasağlanır.

III. Plazmalar serbest yük içerdiğinden elektrik akımını iletir.

yargılarından hangileri doğrudur?

A) Yalnız I        B) Yalnız II     C) I ve III
D) II ve III       E) I, II ve III

 

4. Bir devrede oluşan elektrik akımıyla ilgili;

  1. Serbest elektronlar elektrik alan yönünde sürüklenir.
  2. Akımyüksekpotansiyeldendüşükpotansiyeledoğ- rudur.
  3. Devre akımı elektron akımıyla aynı yönde kabul edi- lir.

yargılarından hangileri doğrudur?

A) Yalnız I      B) Yalnız II         C) I ve II

D) II ve III       E) I, II ve III

 

5.Yüklü cisimlerle ilgili olarak;

I. İpek ipliğe asılmış nötr iletken küreye sadece (+) yüklü cisim yaklaştırılırsa küre çekilir, (-) yüklü cisim yaklaştırılırsa küre itilir.
II. Yüklü özdeş iletken küreler birbirlerine dokundurulursa , son yükleri eşit büyüklükte ve zıt işaretli olur.
III. Yüklü iletken küreler birbirine dokundurulursa yarıçapı büyük olan kürenin yükü daha fazla olur.

yargılarından hangileri doğrudur?

A Yalnız I
B Yalnız II
C Yalnız III
D I ve II
E I ve III

 

6.Aşağıda verilen;

I. Tuzlu su
II. Bakır tel
III. Plastik eldiven

örneklerinden hangileri yalıtkan sınıfına girer?

A) Yalnız I   B) Yalnız III   C) I ve II   D) II ve III   E) I, II ve III

>

Özel ders öğretmenleri ve öğrencilerini buluşturan platform

İlk ders ücretsiz

Bu yazıyı beğendiniz mi? Puanlayın!

5,00 (1 puanlama)
Loading...

Şule

Selam ben Şule! Seyahat etmeyi, keşfetmeyi ve yeni insanlar tanımayı seven, dillerin yapı ve kurallarına büyük ilgi duyan biriyim.