Bugün bizlere çok basit gibi görünebilir ancak bilim insanlarının hareket nedir sorusuna tatmin edici bir cevap verebilmeleri 17. yüzyılı bulmuştur. Hareket, fizik biliminin en önemli kavramlarından biridir. Yaşadığımız gezegen dahil evrendeki her şey hareket özelliğine sahiptir. Hareket kavramı hız, yer değiştirme, ivme gibi kavramlar çerçevesinde açıklanır.

Hiç kimse başarı merdivenlerini elleri cebinde tırmanmamıştır. -J.Keth Moorhead

Bu yazımızda 9.sınıf öğrencilerinin fizik dersinde gördüğü temel fizik konularından biri olan Hareket ve Kuvveti ele alacağız. Bu konudan TYT'de soru gelmesi oldukça yüksek ihtimaldir bu nedenle sınava hazırlanıyorsanız mutlaka fizik dersi konusu olan Hareket ve Kuvveti yalayıp yutmanızı tavsiye ederim! Yazının sonunda yer alan soruları çözüp anlamadığınız yerleri fizik öğretmeninize sormaya ne dersiniz?

İş ve enerji arasındaki ilişkiyle ilgili bilgi almak için yazımıza göz atın.

En iyi Fizik öğretmenleri müsait
Yağmur
5
5 (23 yorum)
Yağmur
₺250
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Hd
5
5 (14 yorum)
Hd
₺300
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Dr physicist
5
5 (84 yorum)
Dr physicist
₺450
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Can
5
5 (23 yorum)
Can
₺550
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Berk
5
5 (43 yorum)
Berk
₺400
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Cankat
5
5 (14 yorum)
Cankat
₺150
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Ege
5
5 (15 yorum)
Ege
₺480
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Harun
5
5 (24 yorum)
Harun
₺250
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Yağmur
5
5 (23 yorum)
Yağmur
₺250
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Hd
5
5 (14 yorum)
Hd
₺300
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Dr physicist
5
5 (84 yorum)
Dr physicist
₺450
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Can
5
5 (23 yorum)
Can
₺550
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Berk
5
5 (43 yorum)
Berk
₺400
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Cankat
5
5 (14 yorum)
Cankat
₺150
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Ege
5
5 (15 yorum)
Ege
₺480
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Harun
5
5 (24 yorum)
Harun
₺250
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Başlayın

Hareket Nedir

Hareket, canlıların, araçların ve cisimlerin belirli bir referans noktasına göre zamanla yer değiştirmesidir. Yani cisimlerin başlangıç noktasına uzaklığı zamanla ye değişiyorsa, bu cisim hareket ediyor demektir. Hareket eden bir cismin daima hızı vardır. Bazı cisimler ivmelenir; hızlanabilir, yavaşlayabilir ya da yönleri değişebilir. Fizik özel ders İstanbul'dan Ankara'ya diğer tüm şehirlerde bu fizik konusunu öğrenmenize yardımcı olacak fizik öğretmenleriyle sizi bir adım önce geçirir.

Hareketi tanımlamak için belirli bir referans noktasına ihtiyaç vardır çünkü yer değiştirme ancak bir noktayla kıyas edilerek ifade edilebilir. Örneğin arabada giden bir insan hareketsiz sayılır ancak yolun herhangi bir noktasındaki aydınlatma direğini referans alırsak ozaman hareket etmiş sayılırız.

Üç temel hareket çeşidi vardır. Bunlar: öteleme, dönme ve titreşim şeklindedir.

Öteleme: Bir cisim düz bir yol boyunca, belirli bir doğrultuda ve yönde ilerliyorsa öteleme hareketi yapıyordur.

Örneğin:

  • Bir trenin düz bir ray boyunca ilerlemesi
  • Yolda yürüyen insan
  • Bir binanın tepesinden atılan bir topun yere düşmesi
  • Masadan düşen bir bardak
  • Düz bir yol boyunca kayan bir kızak
  • Buz pateni pistinde bir doğru boyunca ilerleyen patenci
  • Yürüyen merdivenler
  • Düz parkurda koşan sporcu

Dönme: Bir cisim belli bir nokta etrafında dönüyorsa dönme hareketi yapıyordur. Dönme hareketi genellikle periyodik olarak tekrar eder.

Örneğin:

  • Helikopterin pervanesi
  • Saatin akrep, yelkovan ve saniye kollarının yaptığı hareket
  • Lunaparktaki dönme dolabın hareketi
  • Bir ipin ucuna bağlanan bir cismin döndürülmesi
  • Giden bir otobüsün tekerleği
  • Ayın Dünya’nın etrafında dolaşması
  • Gezegenlerin Güneş’in etrafındaki dönmesi
  • Güneş sisteminin Samanyolu galaksisi merkezine göre dönmesi
  • Vantilatör pervanesinin dönmesi

Elektrik Akımı ve Manyetizma hakkında daha fazla şey öğrenmek için buraya tıklayın.

dönme dolap
Dönme dolabın yaptığı hareket dönme hareketidir. |Kaynak:Pixabay

Titreşim: Bir cisim bir denge noktasının bir o tarafına bir bu tarafına salınıyorsa titreşim hareketi yapıyordur. Bu harekete vibrasyon da denir.

Örneğin:

  • Salıncakta sallanan bir çocuk
  • Tavana bağlanmış bir yayın ucuna bağlanan cismi aşağı çekip bırakınca aşağı yukarı salınması
  • Sarkacın bir uçtan diğer uca gidip gelmesi
  • Gitar telinin yaptığı titreşim
  • Tüylerindeki suyu temizlemek isteyen kuşun yaptığı hareket
  • Titreşim modundaki telefonun çalması
  • Bungee jumping yapan bir kişi
  • Su yüzeyinde oluşan dalgalar
  • Ses dalgaları

Konum 

Seçilen bir referans noktasına göre cismin yönlü uzaklığıdır. Yönü ve büyüklüğü olduğu için vektörel bir büyüklüktür. X ile gösterilir.

Yer değiştirme ve Alınan yol aynı şey midir?

Cismin ilk konumuyla son konumu arasındaki farka yer değiştirme denir. Vektörel bir büyüklüktür. Konum farkını gösterdiği için ∆x sembolüyle gösterilir. Yer değiştirme artı, eksi ya da sıfır olabilir. Δx=xsonxilk formülüyle ifade edilir.

Yer değiştirme ile alınan yolu birbirine karıştırmamaya dikkat edin. Toplam yol bulunurken yönler hiç dikkate alınmadan alınan yollar direk toplanır.

Alınan yol ise bir cismin hareketi boyunca izlediği yörüngenin toplam uzunluğudur. Alınan yol sembolüyle gösterilir, vektörel değil skaler bir büyüklüktür, yönü yoktur ve asla eksi işaretli olamaz. Alınan yol yer değiştirmeye ya eşittir ya da daha büyüktür. Alınan yolun belli bir formülü yoktur, yolun uzunluğu ya ölçülür ya da daha küçük parçalardan oluşuyorsa parçaları toplanır.

Yer değiştirmenin de alınan yolun da birimi metredir.

Sürat ve Hız

Alınan yolun geçen toplam zamana bölünmesi ile elde edilen büyüklüğe sürat denir.

Sürat = Alınan yol / Hareket Süresi bağlantısı ile hesaplanır.

Bir hareketlinin birim zamandaki yer değiştirme miktarı hız olarak tanımlanır. kısaca V şeklinde gösterilir. Hız, yer değiştirmenin, bu yer değiştirmenin gerçekleşmesi sırasında geçen zamana oranı ile bulunur.

İvme nedir?

Birim zamandaki hız değişimidir. Vektörel ve türetilmiş büyüklüktür. Hem büyüklüğü hem yönü vardır.

  • Doğrusal yolda hareket eden bir aracın hızı ve yönü değişmiyorsa ivmesi sıfır olur.
  • Bir aracın hızı değişmiyor ancak yönü değişiyorsa ivmesi sıfır olmaz.
  • İvme vektörünün yönü hız vektörüyle aynı yöndeyse cisim hızlanır.
  • İvme vektörü hız vektörüne zıt yöndeyse cisim yavaşlar.
  • Hızın yönünün değişmesi de ivmedir.
  • İvme = hız değişimi / zaman aralığı

Isı ve Sıcaklık konusunu ele aldığımız yazıyı buradan inceleyebilirsiniz.

Kuvvet Nedir

kayayı itmek kuvvet
Kuvvet bir cismi hareket ettiren etkidir |Kaynak:Pexels

Duran cisimleri harekete başlatan, hareket halindeki cisimleri durduran cisimleri hızlandıran ve biçiminde de değişiklik yapabilen etkiye kuvvet denir. Bir bebek arabasını hareket ettirmek için ona bir itme kuvveti, durdurmak için de çekme kuvveti uygularız.

Örneğin yaş ağaç dalının bükülmesi, yayın gerilmesi ve sıkıştırılması, kapı ve pencereyi açıp kapamak kuvvete örnektir. Öyleyse, cisimlerin hareket durumunda veya şeklinde değişiklik yapabilen etkiye kuvvet adı verilir.

  • Kuvvet, vektörel ve türetilmiş bir büyüklüktür.
  • F sembolü ile gösterilir.
  • Kuvvetin büyüklüğü dinamometre ile ölçülür.
  • Kuvvetin SI’da birimi newton (N) dur.

Kuvvet, bir cismin hareket durumunu değiştirebilir: bir cismi ivmelendirebilir; harekete geçirebilir, hızlandırabilir, yavaşlatabilir ve yönünü değiştirebilir.

Kuvvet kavramı iki başlıkta incelenebilir;

1- Temas Gerektiren Kuvvetler

  • Sıvıların Kaldırma Kuvveti
  • İtme Kuvveti
  • Çekme Kuvveti
  • Sürtünme Kuvveti vb.

2- Temas Gerektirmeyen Kuvvetler

  • Manyetik Kuvvet
  • Elektriksel Kuvvet
  • Kütle Çekim Kuvveti
  • Nükleer Kuvvet vb.

Doğadaki Temel Kuvvetler

Doğada dört temel kuvvet bulunur, bunlar:

1. Kütle çekim Kuvveti

2. Elektromanyetik Kuvvet

3. Güçlü Nükleer Kuvvet

4. Zayıf Nükleer Kuvvet

Bileşke Kuvvet

Gerçek hayatta genellikle bir cisme hiçbir zaman tek bir kuvvet etki etmez. Örneğin, sürtünme kuvvetinin olmadığı bir durum neredeyse hiç yoktur. Birden fazla kuvvetin etkisini tek başına yapan kuvvete bileşke kuvvet ya da net kuvvet denir.

Bir cisme etki eden kuvvetlerin toplamı bileşke kuvveti veririr. Bileşke kuvvet R sembolü ile gösterilir. Bileşkeyi oluşturan kuvvelerin her birine bileşenler veya bileşen kuvvet denir.

Kaldırma kuvveti ve Basınç konusunda eksikleriniz varsa bu üniteyi ele aldığımız yazıyı inceleyebilirsiniz.

En iyi Fizik öğretmenleri müsait
Yağmur
5
5 (23 yorum)
Yağmur
₺250
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Hd
5
5 (14 yorum)
Hd
₺300
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Dr physicist
5
5 (84 yorum)
Dr physicist
₺450
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Can
5
5 (23 yorum)
Can
₺550
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Berk
5
5 (43 yorum)
Berk
₺400
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Cankat
5
5 (14 yorum)
Cankat
₺150
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Ege
5
5 (15 yorum)
Ege
₺480
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Harun
5
5 (24 yorum)
Harun
₺250
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Yağmur
5
5 (23 yorum)
Yağmur
₺250
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Hd
5
5 (14 yorum)
Hd
₺300
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Dr physicist
5
5 (84 yorum)
Dr physicist
₺450
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Can
5
5 (23 yorum)
Can
₺550
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Berk
5
5 (43 yorum)
Berk
₺400
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Cankat
5
5 (14 yorum)
Cankat
₺150
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Ege
5
5 (15 yorum)
Ege
₺480
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Harun
5
5 (24 yorum)
Harun
₺250
/saat
Gift icon
İlk ders ücretsiz!
Başlayın

Newton'un Hareket Yasaları

Hareket ve Kuvvetten bahsederken Newton'un Hareket Yasalarını es geçmek olmaz elbette. Isaac Newton 17.yy'da cisimlerin niçin hareket ettiğini ya da etmediğini açıklayan üç yasa ortaya koydu.

1.Eylemsizlik: cisimlerin hareket durumunun değiştirilmesine karşı gösterdiği dirençtir.Diğer bir deyişle, eylemsizlik maddelerin o andaki hareket durumunu korumak demektir. Duran bir madde hareket etmek, hareket eden bir madde durmak istemez. Eylemsizlik kuvveti hareket ivmesi ve cismin kütlesi ile doğru orantılıdır.

Eylemsizliği düşünürken iki durumdan bahsedebiliriz, ya:

  • Cisim duruyordur, hızı sıfırdır, v=0
  • Cisim sabit hızla belli bir yönde hareket ediyordur, v = sabit.

2.Dinamiğin Temel Prensibi (F=m.a): bir cismin üzerine etkiyen dengelenmemiş kuvvetler varsa hareket durumunun değişeceğini söyler. Net kuvvet sıfırdan farklıysa cisim ivmelenir. İvmelenme miktarı uygulanan kuvvetle doğru cismin kütlesiyle ters orantılıdır. Kuvvet ne kadar büyükse ivme o kadar büyük, kütle ne kadar büyükse ivme o kadar küçük olur. Matematiksel ifadesi Fnet = ma şeklindedir.

Cismin kazandığı ivme, uygulanan net kuvvet ile doğru orantılı, kütlesi ile ters orantılıdır.

3.Etki tepki: Kuvvet iki cisim arasındaki etkileşimdir. Bu nedenle eğer birinci cisim ikinci cisme bir kuvvet uygularsa (etki), ikinci cisim de birinci cisme kuvvet uygular (tepki).

Etki ile tepki arasındaki ilişki “Fetki = – Ftepki” şeklinde gösterilir.

Küçük bir topa ne kadar etki uygulanırsa uygulansın tepki onun verebileceği kadardır. Bu günlük hayatımızda “sana bir vurursam yarısı boşa gider.” şeklinde kullanılır. Yani “sana uyguladığım etkinin yarısı kadar tepki veremezsin” demektir.

Her cisimden uygulanan kuvvet kadar tepki alınmayabilir. Bir tüy parçasına etki ne olursa olsun onun vereceği tepki sınırlıdır.

TYT'nin önemli konularından biri olan Optik konusunu detaylarıyla anlattığımız yazımıza göz atın.

Sürtünme Kuvveti

fren sistemi sürtünme kuvveti
Hareketin olduğu durumlardaki sürtünme kuvveti, hareketin olmadığı durumdan farklıdır. |Kaynak:Pexels

Birbirine temas eden yüzeyler arasında harekete ya da zorlamaya karşı oluşan kuvvete Sürtünme Kuvveti denir. Fs ile gösterilir.

Yerde duran tahta bir kutuyu iterseniz yani kuvvet uygularsanız, hareket etmesine engel olan bir etki olduğunu fark edersiniz. Bir cismin hareketine zıt yönde olan bu etkiye sürtünme kuvveti denir. Birbirine temas eden iki cismin yüzeyleri arasındaki pürüzlülükten dolayı oluşur.

Sürtünme kuvveti sürtünen iki yüzeye de aynı büyüklükte ve zıt yönde etki eder ve hareketi engelleyen önemli bir faktördür.

Sürtünme kuvveti, sürtünme katsayısı ile, sürtünen yüzeylere dik olan kuvvetlerin bileşkesi ile doğru orantılıdır.

Sürtünme kuvvetinin özellikleri

1.Sürtünme kuvveti normal kuvveti ile doğru orantılıdır.

2. Sürtünme kuvveti kayarak ilerleyen cisimlere hareketlerine zıt yönde etki eder.

3. Sürtünme kuvveti dönerek ilerleyen cisimlere hareket yönleri ile aynı yönde etki eder.

4. Sürtünme kuvveti sürtünen yüzeylerin büyüklüğüne bağlı değildir.

Temas halindeki iki yüzey arasındaki sürtünme kuvvetini etkileyen iki büyüklük vardır. Bunlar, sürtünme katsayısı (k) ve yüzeylerin birbirine uyguladıkları dik kuvvet olan normal kuvvettir (N).

Sürtünme kuvveti  f=k.N şeklinde formüle edilir.

Anlattığımız tüm konularda istanbul, Ankara fizik özel ders ve yine tüm Türkiye'de 81 ilde fizik özel ders ile açıklarınızı kapatarak örnek soruları çözmeyi deneyebiliriz.

Önemli TYT konularından olan dalgaları da çalışmayı unutmayın.

Örnek Sorular

1.   I.Hız değişimi ivmeyi oluşturur.

II. Hız değişmezse bile, yön değiştiğinde yine ivme oluşur.

III. Hız-zaman grafiğinin eğimi ivmeyi verir.

ifadelerinden hangileri doğrudur? 

A) Yalnız I    B) II ve II    C) I ve lII    D) I ve Il    E) I, Il ve lII

 

2. 100 m Dünya Atletizm Yarışması'nda Usain Bolt, Asafa Powell ve Elvan Abeylegesse ilk üç sıralamada yarışı tamamlamıştır.

Elvan Abeylegesse yarışı 9,58 s ve Asafa Powell 9,72 s'de bitirmiştir.

Usain Bolt yarışı 3. bitirdiğine göre derecesi aşağıdakilerden hangisi olabilir?

A) 9,40 s    B) 9,60 s   C) 9,70 s    D) 9,10 s    E) 9,75 s

 

3. "Net bir kuvvet etkisi altında hareket eden bir cismin ivmesi, uygulanan net kuvvetle doğru orantılı, kütlesiyle ters orantılıdır." ifadesinin matematiksel gösterimi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir? (Kuvvet: F, Kütle: m, Ivme: a)

A F= m/a

B)F = m.a

C) a = F.m

D m = F.a

E) = m+a

 

4. Hareket ile ilgili;

I. Bir gözlemciye göre durgun olan cisim başka bir gözlemciye göre hareketli olabilir.

II. Hareket eden bir cismin hareket sonunda konumu kesinlikle değişir.

III. Bir cisim aynı anda çeşitlerinden yalnızca birini yapabilir.

yargılarından hangileri doğrudur?

A Yalnız I   B)Yalnız III   C)I ve II   D)Il ve III   E) I, Il ve III

 

5. Bir cisim sürtünmesiz yatay düzlemde durgunken cisme; sabit ve yola paralel bir kuvvet uygulanıyor.

Buna göre cisim için;

I. Durmaya devam eder.

II. Sabit hızla hareket eder.

III, İymeli hareket yapar.

IV. Düzgün hızlanır.

yargılarından hangileri doğru olur?

A) Yalnız I   B)Yalnız II   C) I ve lI    D) Il ve lII    E) Il ve IV

 

6.  I.Konum vektörel niceliktir.

II. Uzunluk skaler niceliktir.

III. Yerdeğiştirme vektörel niceliktir.

IV. Otomobilin göstergesinde okunan değer hızdır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) Hepsi   B) I ve II   C) II, III ve IV   D) I, Il ve III   E)I, Il ve IV

>

Özel ders öğretmenleri ve öğrencilerini buluşturan platform

İlk ders ücretsiz

Bu yazıyı beğendiniz mi? Puanlayın!

5,00 (1 puanlama)
Loading...

Şule

Selam ben Şule! Seyahat etmeyi, keşfetmeyi ve yeni insanlar tanımayı seven, dillerin yapı ve kurallarına büyük ilgi duyan biriyim.