Kimya, karmaşık kelimelerle ve terimlerle doludur. Bu başta biraz yorucu gelebilir. Ancak zaman geçtikçe kimyadaki en önemli terimleri öğrenmiş olacaksınız.

Bu kılavuzla genel kimya terimlerini öğrenebilirsiniz. Bu terimler sadece kimyagerler, öğretmenler veya mühendisler için değil, herkes için oldukça önemlidir. Çünkü bu terimlerle kimyanın kapısını aralayabilir, laboratuvarlardaki araç gereçleri, deneyleri daha iyi kavrayabilirsiniz.

Dolayısıyla lise veya üniversite kimya dersine çalışıyorsanız bu terminolojiye bir göz atıp bilgilerinizi tazeleyin!

Buradaki her şeyi, terminolojiyi zaten bildiğinizi düşünüyorsanız kimya hakkında bilmeniz gereken her şeyi anlattığımız makalemize bir göz atın.

Kimyada Temel Terimler: Küçük Şeyler

Önce küçüklerle başlayalım. Kimya temelde atomların, elementlerin, bileşiklerin ve moleküllerin incelenmesidir. Yani dört terimimiz var. Peki bunların anlamları neler? Bu dört kelime ve içerdikleri şeyler evrende aklınıza gelebilecek her şeyi meydana getiren şeylerdir. Yani hayatımızda kimya çok büyük bir yer kaplar.

Bir element - örneğin demir veya oksijen- saf bir maddedir ve başka bir maddeye indirgenemez. Elementleri sadece atomlara veya hâlâ element olarak tanımlayabileceğiniz küçük parçalara bölebilirsiniz. Bir element, aynı türde atomlar içerir. 

Molekül ve bileşiklerde ise durum biraz farklı. Bileşik nedir kimya biliminde moleküllerden farkı nedir birlikte bakalım.

  • Moleküller basitçe birbirine bağlanmış veya karışmış iki veya daha fazla atomdan oluşur. Yani bir oksijen atomu molekül değildir ama iki oksijen atomu birbirine bağlanınca molekül olur. (O² dediğimiz şey).
  • Bileşikler ise iki farklı atom tipi içeren moleküllerdir. Yani O²'ye bir karbon atomu eklerseniz, CO² elde edersiniz. Bu da karbondioksittir ve bir bileşiktir.

Eğer bu alan ilginizi çekiyorsa kimyayla hangi meslek dallarında ilerleyebileceğinizi açıkladığımız makalemizi bir okuyun!

Daha Küçükler: Temel Kimyada İleri Terimler

Bu atomların birbirine nasıl bağlandığını anlamak için küçük küçük ilerleyelim. Kimya derslerinizden bildiğiniz gibi atomlar, atomun çekirdeğinde toplanan veya o çekirdeğin etrafında dönen parçacıklardan oluşur. Bu parçacıkların pozitif, nötr ve negatif yükü olabilir.

Çekirdek (atomun merkezi), pozitif yüke sahip olan proton ve nötr olan nötronları tutar. Bu sırada negatif yüklü elektronlar çekirdeğin yörüngesinde yer alır.

Bunlar moleküllerin ve bileşiklerin nasıl meydana geldiğini anlamada önemli bilgilerdir. Atomlar bu elektronlar sayesinde birbirlerine bağlanırlar. Bu bağlar iki tiptir: İyonik ve kovalent.

  • Kovalent bağlarda iki atom bir veya birden fazla çift elektron paylaşır.
  • İyonik bağlarda bir atom diğerine elektron verir. Bu durumda elektron veren atom bir iyon hâline gelir. Yani pozitif yüklü olur. Metaller elektron kaybetmeyi, bağ oluşturmayı ve pozitif yükler geliştirmeyi seven elementlerdir.
Kimya sembolleri ve terminolojisi
Kimya terminolojisini öğrenerek gerçek bir kimyacı olun! | Kaynak: Unsplash

Temel Kimya Kelime Bilgisi: Maddenin Hâlleri ve Bileşikler

Gelelim başka bir konuya. Kimyanın temellerini öğrendiğimize göre artık kimya derslerinde sürekli duyduğunuz kelimelere geçebiliriz.

Moleküller üç farklı hâlde bulunabilen maddeleri oluşturur. Bunları zaten duymuşsunuzdur ancak bir maddenin ısı ve basınçla hâl değiştirebileceğini hatırlatmaktan zarar gelmez diye düşünüyoruz.

  • Gazlar: Sabit şekli veya tanımlanabilir hacmi olmayan maddelerdir.
  • Sıvılar: Sabit şekli olmayan ancak belirli bir hacme sahip olan akışkan maddelerdir.
  • Katılar: Moleküllerin birbirine sıkıca kenetlendiği hâldir. Sabit bir şekle ve belli bir hacme sahiptirler.

Maddeler saf elementler, bileşikler veya karışımlar olabilir. Kimyada karışım, birleştirilmiş iki veya daha fazla elementten oluşan ancak bir bileşik gibi kimyasal bağı bulunmayan maddeye denir.

Bilmeniz gereken farklı bileşik türleri vardır:

  • Hidrokarbonlar: İsminden de belli olduğu gibi sadece hidrojen ve karbon içeren organik bileşiklerdir.
  • Polimerler: Doğal veya sentetik olarak bir laboratuvarda üretilen, birbirine bağlanmış küçük moleküllerin (genelde hidrokarbonların) oluşturduğu büyük moleküllerdir.
  • Tuz: Yükü nötrlenmiş iyonik bir bileşiktir. Pozitif yüklü iyonları negatif iyonlarla birleştirir.

Bu bölümde son olarak asitler ve alkaliler var. Bunlar birbirinin tersidir. Asitler hidrojen içerir, protein verir ve suda pozitif iyonlar üretir. Alkaliler suda negatif iyonlar üretir. Bu konuda birazdan daha çok konuşacağız ancak daha çok detay istiyorsanız kimyanın temel kavramlarıyla ilgili makalemizi okuyun.

Sofradaki tuza kadar hayatımızda kimya
Tuzun kimyasal bir bileşim olduğunu bilmeniz gerek! | Kaynak: Unsplash

Kimyasal Tepkimeler için Gerekli Terminoloji

Çoğu kimya dersinde kimyasal tepkimeleri anlamak veya laboratuvarda bir deney yaparken neler olduğunu tam olarak kavramak için belli bir kelime bilgisine sahip olmanız gerekir.

Öncelikle kimyasal tepkimenin üç ögesini bilmelisiniz:

  • Rekatif: Tepkimenin başında var olan madde.
  • Katalizör: Tepkimeyi gerçekleştiren ancak değişmeyen madde.
  • Ürün: Tepkimenin sonunda elde edilen madde.

Enerji verip almalarına bağlı olarak tüm tepkimeler endotermik veya ekzotermiktir. 

Kimyadaki en yaygın tepkime türleri için bilmeniz gereken bazı önemli kelimeler şunlardır:

  • OksidasyonElektron kaybedilen, genelde oksijen içeren tepkime.
  • Redüksiyon: Atomun elektron sayısının çoğaldığı tepkime. (Yukarıdakinin tam tersi)
  • Damıtma (Distilasyon): Bir karışımın buharlaşma veya yoğunlaşmayla sıvı kaybetmesi.
  • Termal Ayrışma: Bir bileşimi iki ya da daha fazla maddeye bölme.
  • Titrasyon: Bir çözeltinin konsantrasyonunu biliyorsanız başka bir çözeltinin konsantrasyonunu belirlemek için titrasyonu kullanabilirsiniz.

Bu kadar terimin yanında kimyada kullanabileceğiniz malzemeleri öğrenmek istiyorsanız ilgili makalemizi de okumadan geçmeyin!

Kimya Dili: Ölçüler ve Periyodik Tablo

Sadece maddenin hâllerinin atomik yapılarını bilerek kimya dersinizde kullanılan ders kitabındaki terimlerin hepsini anlayamazsınız. Çünkü kimya maddenin hâlleri ile bitmiyor maalesef. Bir kimyacının belli bir maddeyi nasıl hesaplayacağını veya ölçeceğini de bilmelisiniz. Bu terminoloji her kimya dersinde karşınıza çıkacaktır.

  • Periyodik tablo: Hemen hemen tüm kimya laboratuvarlarında bulunur. Atom numarasına göre düzenlenmiş elementlerin tablosudur. Mucidi ise Mendeleev. Bu gibi önemli kimyacılar hakkında daha fazla bilgi de edinebilirsiniz.
  • Atom numarası: Peki atom numarası nedir? Çok kolay! Bir atomun proton sayısı. Dolayısıyla da elektron sayısı.
  • Kütle numarası: Proton sayısı artı nötron sayısı.
  • Geçiş elementi: Periyodik tablonun iç ila on iki grubundaki elementler. Geçiş metalleri olarak da bilinir.
  • Mol: Madde miktarını belirtmek için kullanılan birim. Herhangi bir maddenin bir molü, başka bir maddenin molü ile aynı sayıda atom içerir.
  • Reaktivite: Bir maddenin diğerine kıyasla reaktiflik değeri.
  • Kimyasal denklemleri de bilmelisiniz. Bu denklemler, tepkimeye dâhil olan reaktifleri ve sonuçta elde edilen ürünleri gösterir.

Ayrıca pH ölçeğini de bilmelisiniz. Bu, bir maddenin ne kadar asit veya alkali olduğunu belirlemek için kullanılır. En düşük değer asidik, en yüksek değer alkali olmak üzere 0 ila 14 arasında değişir. Nötr maddeler pH7'dir.

En Önemli Kimya Ekipmanı

Kimya sözlüğüne giriş yapmışken hemen her laboratuvarda bulunan en önemli araçtan bahsetmemek olmaz. Kimya sadece teorik ve analitik değildir. Aynı zamanda deneyseldir ve dolayısıyla da pratik içerir!

Kimyanın temel araç gereçlerini öğrenmek için ilgili makalemizi okuyun. Şimdi Bunsen ocağından yanı bek alevinden bahsedeceğiz.

Kimya sözlüğü ve araç gereçleri
Laboratuvarlarda kullanılan eşyaların da ismini öğrenmelisiniz. | Kaynak: Unsplash
  • Bunsen ocağı: Bunu kullanmak, lise kimya deneyiminizin en önemli anlarından biri olacaktır. Bu ocağı bir gaz borusuna bağlayarak kimya deneyleriniz için ısı ve alev elde edeceksiniz.
  • Tripod ve gazlı bez: Bunsen ocağının üzerine kimyasal elementler ve çözeltilerle dolu beherleri tutan bir stant yerleştirilir.
  • Test tüpleri: Kimya biliminin ikonik araçları, kimya sembolleri. Deneylerinizi yapacağınız ince tüp. Kaynatma tüpü de test tüpünün daha geniş bir çeşididir. Deneyde bir şey kaynatmanız gerektiğinde bu tüpü kullanırsınız.
  • Büret: Test tüpleri gibidirler ancak ölçümleri vardır ve kelepçelenir. Böylece küçük çözelti parçacıkları damlatabilirsiniz. Esas olarak titrasyon için kullanılırlar.
  • Sıvıları aktarmak için kullanılan plastik tüpler. Sadece kimyada değil, biyoloji ve tıpta da kullanılır.

Hayatımızı değiştiren kimya keşiflerini de inceleyin. Kimyanın hayatımızın her yerinde bir etkisi olduğunu unutmayın!

Kimya öğretmenine mi ihtiyacınız var?

Makaleyi beğendiniz mi?

5,00/5, 3 votes
Loading...

Seda

Spor yapmayı, film izlemeyi seven; farklı bir kültürü keşfederken ilk yemeklerini deneyen bir çevirmenim. Yeni bir dil öğrenmekse hobilerim arasında.