Ünlü 1917 Bolşevik devriminden önce Rusya'da neler olduğunu hiç merak ettiniz mi? Hiç Büyük Katerina'yı, Büyük Petro'yu duydunuz mu? Peki onlara neden "büyük" dendiğini biliyor musunuz? Belki de Rusya'nın nasıl bu kadar büyüdüğünden pek haberiniz yok.

Bu makalede Rus İmparatorluğuna odaklanıyoruz ve tarihin en büyük üçüncü imparatorluğu (birinci İngiliz İmparatorluğu, ikinci ise Cengiz Han) hakkında aklınıza gelebilecek her türlü soruyu cevaplayacağız. Rus İmparatorluğunun ilk yıllarından siyaset sistemine, büyük düşüşüne kadar her konuyu ele alacağız.

Rus İmparatorluğu Tarihi ve Nüfusu

Rus İmparatorluğu yaklaşık 23 milyon kilometre karelik alana yayılmıştı ve 1897'deki nüfusu 125 milyonu aşıyordu. Oldukça büyük bir imparatorluktu. Zirvesine ulaştığı yıllarda üç kıtaya yayılmıştı: Avrupa, Asya ve Alaska'ya sahip olduğu Amerika kıtası. Çin, Moğolistan ve İran'daki bazı bölgeler de Rus İmparatorluğuna aitti. Başkenti ise St. Petersburg'du.

İmparatorluğun resmi ilanı 1721'de I. Petro ünvanını "çar" yerine "imparator" ile değiştirince gerçekleşti. Böylece Rus çarlığı ortadan kalkmış oldu. 1917'de Rus Devrimi Rus hükümdarlarını devirene kadar tüm hükümdarlar bu ünvanı aldı. Bu devrimde Vladimir Lenin ve Lev Troçki'nin de içinde bulunduğu devrimciler, Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra Rusya'nın siyasi zayıflığını kullanarak hükûmete saldırdı.

Bunun sonucunda II. Nikolay öldürüldü ve ülke iç savaşa sürüklendi. Savaş bittiğinde ise Rusya cumhuriyet oldu: Sovyetler Birliği.

Rus tarihi ve 1917 devriminde yaşam
1917'deki devrimin sonucunda Çarlık Rusyası yıkılıp yerine Sovyetler Birliği kurulmuştur. | Kaynak: Unsplash

Rus İmparatorluğunun Kuruluşu

İmparatorluk 1721'de Büyük Petro'nun ilanı ile resmen başladı. Ancak Rusya bundan önce de imparatorluk yapısına sahipti. Bu tarihte sadece imparatorluk resmileştirilmiş oldu. Ancak bundan önce de askeri faaliyetler ve fetihler Rusya'nın imparatorluk yapısına yavaş yavaş zemin hazırlıyordu.

III. Ivan 15. yüzyılda Altınordu Devletini yendi ve Rusya'nın topraklarını üçe katladı. Michael (Michael of Russia) ise 17. yüzyılın başlarında Sibirya'yı fethederek Rusya'nın sınırlarını Pasifik Okyanusu'na kadar genişletti.

1721'de imparatorluk ilan edildikten sonra Rusya İmparatorluğu, İsveç İmparatorluğuyla girdiği Büyük Kuzey Savaşı'nı kazandı ve Baltık'ı ele geçirdi. Böylece Estonya ve Livonia da Rus İmparatorluğunun oldu. İmparatorluk kısa bir süre sonra da Sibirya ve İran'a kadar genişledi.

Çardan İmparatora

Peki bu devlet neden çarlıktan imparatorluğa geçti? Rus çarları nasıl imparator oldu?

Michael da dâhil olmak üzere Romanov ailesindeki herkes başarılı hükümdarlar olsa da "imparator" unvanı kraldan daha üstün bir unvan olarak görülüyordu. Ve Avrupa'nın gelenekleriyle yakından ilgilenen ve Rusya'nın da onların seviyesine ulaşmasını isteyen Büyük Petro için bu fark oldukça önemliydi. Böylece Çarlık Rusya yerini imparatorluğa bıraktı.

Rusya'nın Büyük İmparatorları

Büyük Petro (1682-1725)

İsminden de anlayabileceğiniz gibi I. Petro Ruslar için her zaman çok önemli bir hükümdar olmuştur. Ülkenin yönetiminde yapılan değişikliklerin çoğunu ona borçlular.

Petro, sislere gömülmüş bataklıklarda 1917'ye kadar başkent olan St. Petersburg şehrini kurup inşa etti. Hükûmeti Moskova'dan buraya taşıdı. Kendisi ayrıca Rus ordusunu Batı Avrupa'dan esinlenerek yeniden yapılandırmasıyla, orduyu "modern bir silah" hâline getirmesiyle tanınıyor.

Bu modernleşme çabalarının yıllar boyunca bir elçi olarak Avrupa'ya yaptığı seyahatlerden geldiği düşünülüyor. Petro Batı Avrupa'nın sanayisinden, politikasından ve askeri ordusundan çok etkilendi ve Rusya'nın bu konularda çok geride kaldığını düşündü.

Petro'nun modernleşme çabalarıyla ülkeye getirdiği birçok yenilik oldu. Rusya'da modern kıyafetler giyilmesini istedi. Hatta ülkede kimsenin sakal bırakmaması için 1698'de sakala vergi koydu. 17oo'de ise Rus takvimini Jülyen takvimi ile değiştirdi.

Rus tarihi için büyük önem arz eden Peter ve kurduğu şehir, Petersburg
Büyük Petro 1721 yılında imparatorluğu kurdu ve başkenti St. Petersburg ilan etti. | Kaynak: Visualhunt

Büyük Katerina (1762-1796)

Başka bir "büyük" Rus ise Katerina'ydı. Kendisi Petro'nun hayranıydı ve Rusya'yı modernleştirmeye devam etti. Katerina döneminde Rusya altın çağını yaşıyordu. Rusya'nın aydınlanma dönemi, sanat ve kültürünün gelişmesi bu dönemde gerçekleşti.

Katerina Alaska'nın fethini büyük ölçüde destekledi ve saltanatı boyunca "Rus Amerikası" ismi verilen toprakları ele geçirdi. Aynı zamanda aristokratları askerlik hizmetinden muaf tuttu ve sınırlarını Polonya'ya kadar genişletti.

1767'de Moskova'da devlet yetkililerinden kasabanın yerlilerine kadar farklı sınıflardan gelen 652 üyeyle büyük bir komite kurdu. Bu komite bir çeşit parlamento görevi görüyordu. Amacı ise halkın isteklerini göz önünde bulundurarak yeni bir anayasa oluşturmaktı.

II. Alexandr (1855-1881)

II. Alexandr döneminde Rus imparatorluğu altın çağını geride bıraktı. Bu çağ yerini komünizmi getiren devrimlere yol açan toplumsal kargaşaya bıraktı.

Ancak Aleksandr hevesli bir reformcuydu. 1861'de köleliği ve işkenceyi yasakladı. Halkı üniversite eğitimine teşvik etmeye çalıştı.

Bu imparator ise kendisine yapılan birçok suikast girişiminden birinin başarılı olması sonucunda devrimci sosyalistler tarafından öldürüldü.

Rus İmparatorluğunun Siyasi Yapısı

Mutlak Monarşi

Rus İmparatorluğunun siyasi yapısı mutlak monarşiydi. Yani kraliyet iktidarında kurumsal bir sınırlama yoktu. Petro'nun insanların sakallarını zorla kestirmesinden de anlaşılabileceği gibi bu sistem son derece otokrattı.

Ancak mutlak monarşideki asıl sıkıntı, imparatorluğun hiçbir zaman halk üzerinde iktidar kurmak için etkili bir yöntemi olmamasıydı. Yerel yetkililer genelde güvenilmez ve yozlaşmış kişilerdi. Halk ise yasanın gücünü pek hissetmiyordu.

Hükûmet Reformu

Bahsettiğimiz gibi hükümdarlar ülkeyi liberalleştirmek için çoğunlukla Rousseau ve Voltaire gibi Batı Avrupa'daki aydınlanma döneminin düşünürlerinden ilham alarak birçok reform uygulamaya çalıştılar.

Birçok suikastın gerçekleştiği sosyal karmaşanın sonucunda gerçekleşen 1905 Devriminden sonra kanun çıkarma yetkisine sahip olan Duma adında bir yasama organı kuruldu. Böyle bir şey Rus tarihinde ilk kez oluyordu. Bu devrim sırasında bir parti sistemi kuruldu ve vatandaşlara toplantı ve gösteri yapma hakkı, ifade özgürlüğü gibi haklar verildi.

Hükümdar hâlâ veto yetkisi de dâhil olmak üzere önemli bir güce sahipti. Ancak devrimle elde edilen başarılar nihayetinde yıkıma yol açacaktı.

Dini ve Etnik Yapı

Rus İmparatorluğunun büyüklüğünü göz önünde bulundurursak farklı etnik kökenlere ve inançlara sahip birçok insan olduğunu söyleyebiliriz. Ancak resmi din Rus Ortodoksluğuydu. İmparator mutlaka Ortodoks olmalıydı. Kutsal Ortodoks Sinod ise hükümet kilisesini temsil ediyordu.

Hükümetteki bu yapı, Büyük Petro'nun kendi adamlarını psikopos yaparak kontrolü elinde tutmasının sonucunda oluşmuştu. Katherina da kiliseye pek önem vermedi. Topraklardan kazandığı paranın çoğunu savaşlara harcadı.

Katherina hüküm sürerken Yahudiler "yabancı" olarak kabul edildi ve Rus Ortodoks vatandaşlarla aynı haklara sahip olmadılar. Ayrıca göçebe olarak ülkeye yerleşen Müslüman nüfusu da kontrol altında tutmaya çalıştı. Müslümanların imparatorlukta göçebe hayatı yaşamasını engellemek için onlara özel kasabalar kurdu.

Rus İmparatorluğunun Düşüşü

İmparatorlukta siyasi huzursuzluk gittikçe artıyordu. Hukukun üstünlüğü ve mutlak hükümdarın yetkileri grevler, suikastlar, gösteriler, terör faaliyetleri ve 1905'teki devrimle sürekli imtihana tabi tutuluyordu.

Duma ile siyasi farklılıklar ortaya çıktı ve siyasetteki rolü gittikçe artan halk, hükümdara karşı muhalefetini ifade etmeye başladı. İmparator II. Nikolay, eski gücünü kaybettiğinin farkındaydı. Çok büyük baskı altındaydı. İdam cezalarında ise büyük bir artış görülüyordu.

Devrim ve Savaş

Rusya, ittifak kurduğu Sırpları savunmak için I. Dünya Savaşı'na girdi. Sonunda Almanlar, Avusturyalılar ve Osmanlı İmparatorluğuna karşı İngiliz ve Fransızlarla savaştılar. İmparatorluk döneminin büyük bir kısmında Rusya, komşusu olan Osmanlı Devleti ile birçok anlaşmazlık yaşadı. Ancak I. Dünya Savaşı bu iki devlet için de pek iyi gitmedi. Savaşın sonunda ikisi de çöktü.

Rusya 1917'de bir 1905 devrimi daha yaşadı. Ancak bu kez Bolşeviklerin liderliğinde gerçekleşen bu devrimde monarşi devrildi. Dış savaş için seferberlik durdurulmuş oldu. Ancak devrimciler ile monarşi yanlıları arasında bir iç savaş ortaya çıktı.

Bu savaşı Bolşevikler kazandı ve imparatorluğun sonunu getiren cumhuriyeti ilan etti.

Lenin'in devrimi Rus tarihi için çok önemlidir
Lenin'in 1917 yılında liderliğini yaptığı devrim, Rus İmparatorluğunun sonunu getirdi. | Kaynak: Visualhunt

Sonuç

İmparatorluklarla ilgili genel bilgiler edinmek, Çin'in tarihinde büyük bir yere sahip olan Qing Hanedanlığını öğrenmek veya Roma İmparatorluğu hakkında daha çok şey bilmek isterseniz diğer makalelerimize de göz atın. İmparatorlukların birbirinden farklı tarihleriyle tarih bilginizi geliştirin!

Tarih öğretmenine mi ihtiyacınız var?

Makaleyi beğendiniz mi?

5,00/5 - 1 vote(s)
Loading...

Seda

Spor yapmayı, film izlemeyi seven; farklı bir kültürü keşfederken ilk yemeklerini deneyen bir çevirmenim. Yeni bir dil öğrenmekse hobilerim arasında.