Moğol İmparatorluğu ününü aslında tamamen Cengiz Han'a borçludur. Cengiz Han bir saat içerisinden bir milyondan fazla insanı öldürmekle bilinir ve o kadar çok çocuğu vardır ki şu an dünya üzerinde neslinden on altı milyon erkek olduğu söylenir.

Tabi böylesi bir şey fiziksel olarak imkansızdır fakat Moğollar için bu figür vahşi ve azgın bir liderden çok daha fazlasıdır. İmparatorlukları öylesine güçlüydü ki en geniş sınırlarına ulaştığında toprakları doğuda Pasifik kıyılarında Pekin'den, batıda Tuna'ya ve İran Körfezi'ne kadar uzanıyordu.

Bu yazıda Cengiz Han'ın kurmuş olduğu Moğol İmparatorluğu'na dair birçok önemli bilgi bulacaksınız. Gelmiş geçmiş en büyük imparatorluklar konusunda araştırma yapıyor veya göçebe toplumlar ve savaşlar ilginizi çekiyorsa okumaya devam edin!

Moğol İmparatorluğu kurucusu Cengiz han başlangıçta yalnızca göçebe bir kabilede yaşıyordu
Moğollar dağınık topluluklar şeklinde Moğol steplerinde yaşıyorlardı. |Kaynak : Pixabay

Moğol İmparatorluğu Nerede ve Ne zaman Kuruldu?

Şimdi başta kısaca bahsettiğimiz, Moğol İmparatorluğu'nun kurucusu ünlü Cengiz Han'a geri dönelim. Cengiz Han'ın, 1162 civarında Moğolistan'ın şimdiki başkenti Ulanbatur'a yakın bir yerleşke olan Dülün-Boldak'da doğduğu tahmin ediliyor.

Cengiz Han, en zirvede olduğu yıllarda topraklarının yüzölçümü 33.000.000 km2'ye ulaşan dünya tarihindeki en geniş topraklara sahip Moğol İmparatorluğu'nu yönetmiştir. Moğol İmparatorluğu en geniş sınırları Cengiz Han döneminde ulaştı.  Moğollar aslen göçebe bir toplumdu, yani temelli kalacak bir yerleri yoktu, fakat İmparatorluk genişledikçe Pekin, Karakorum, Avarga, and in Hanbalık gibi yerlerde şehir merkezleri inşa etmeye başladılar.

Cengiz Han 1206 yılında İmparatorluğu ilan etti. Elli yıllık inanılmaz bir başarının ardından, yönetimde bölünmeler yaşanmaya başlandı. On üçüncü yüzyılın sonlarına doğru, İmparatorluk yavaş yavaş dört kısma bölündü: Altın Orda Devleti , İlhanlı Devleti, Çağatay Hanlığı ve Yuan Hanedanlığı. 1294'e gelindiğinde bu dört devletin sınırları tamamen belli olmuştu.

Bu devletler de birbirleriyle savaşa girecek ve politik anlamda bağımsız olduklarından her biri zamanla düşüşe geçecekti. Yuan Hanedanlığı 1368 yılında, ;İhanlılarsa 1375'te  tarih sayfalarına veda etti. Çağatay Hanlığı 1687'de yıkılırken Altın Orda Devleti, şimdi Kırım ve Kazakistan olarak adlandırdığımız topraklarda iki parçaya ayrıldı ve onlar da sırasıyla 1783 ve 1874'te gücünü yitirdi.

moğol imparatorluğu en geniş sınırları için at üstünde savaşlara gidildi
Moğollar için at biniciliği ve savaş kabiliyeti çok önemliydi. |Kaynak: Pixabay

Moğol İmparatorluğu Kurucusu

Cengiz Han 'Han' ve 'İmparator' adını almadan önce Timuçin olarak biliniyordu ve Moğol İmparatorluğu'nun selefi olduğu düşünülen, bir bölgeyi yöneten Hanlar ailesinin bir üyesiydi.

Moğol ovalarındaki farklı kabilelerin arasındaki uzun süren mücadelelerin ardından Cengiz onları fetih ve ittifak yoluyla birleştirdi. Bunların arasında en önemlileri birkaç Türk boyunun yanı sıra Merkitler, Naymanlar, Keraitler, Tatarlar ve Uygurlar bulunuyordu.

1206 yılında Cengiz kendine Yüce Moğol Hanı ünvanını verdi ve bu hükümdar dünyayı fethetmek için yola koyuldu. Daha önce Moğollarda böyle bir istek ve girişim yoktu fakat günümüzde tek adam yönetimi denilen hakimiyet şeklinin Çin kültüründen geldiği söylenir.

Moğol Devleti ve Gücü

Cengiz Han'ın imparatorluğu sanıldığı gibi at üstünde savaşmak ve kan dökmekten ibaret değildi. Aksine böylesine geniş bir arazi üzerindeki gücünü koruyabilecek bir hükümet sistemine ihtiyaç duyuluyordu.

Askeri Zaferler

Cengiz'in emriyle ordular farklı yönlere doğru, imparatorluğun sınırlarında savaşıp topraklarını genişletmek için gönderildi ve buraları ele geçirirken kullandıkları acımasız yöntemler Cengiz Han'ın ve Moğol ordularının tarihe 'kana susamış' olarak geçmesine sebep oldu.

1220'ye gelindiğinde Moğollar Asya'nın merkezinden Sibirya, İran ve Afganistan'a kadar ele geçirmişti. Moğol ordularının bir kısmı Orta Doğu'da ilerleyerek Türkiye'nin bir kısmını, Suriye'yi ve Irak'ı da topraklarına kattı. Böylece 1258'de İslam'ın merkezi olacak Bağdat'ı ele geçirmiş oldu. Avrupa'da Polonya, Hırvatistan, Çek ve Avusturya'ya kadar ilerledi.

Tüm bu savaşlar, işgal edilen bölgelerde yaşayan insanların çoğunlukla göç etmelerine sebep oldu. Osmanlı İmparatorluğu'nun kurucusu I.Osman'ın ailesi de Moğolların işgalinden kaçarak göç eden topluluklar arasındaydı.

Çin

Moğolların asıl başarılarından biri, kuzey Çin'in büyük bir kısmını altmış yıl gibi bir sürede ele geçirmeleridir. 1279'da Kubilay Han (beşinci büyük Han) Hanbalık'ta Yuan Hanedanlığını kurdu ve tarihte ilk defa Çin bir yabancının hakimiyeti altına girdi.

Çin'in ele geçirilen bölgelerinde savaşmaya uygun erkekler, Moğol işgallerine katılmaları için orduya alındı.

Siyasi Güç

Moğol siyasi sistemi, tek bir Han'ın liderliğine dayanıyordu. Ele geçirilen bunca çeşitli bölgelerin farklı etnik kültürlerden oluşması nedeniyle, isyan potansiyelini azaltmak için sadakat politikası uygulandı. Hakedenlere terfi, ödül ve güç verildi ve fethedilen bölgelerin aristokrasileri ortadan kaldırıldı.

Moğollar günümüzde güçlü bir savaşçı olmanın yanısıra bir özellikleriyle daha bilinirler. Fethettikleri her yerde inanç özgürlüğüne saygı duydular ve budistlerden müslümanlara ve yahudilere kadar herkesin kendi inancını yaşamasına izin verdiler. Farklı dini ve etnik grupların liderleri yönetimsel ve hukuksal konseylerde yer alıyordu.

Moğol İmparatorluğu genişledikçe belli bir düzen kurulması adına ele geçirilen topraklarda, yarı dini içerikli, Cengiz Han Yasaları uygulanıyordu. Bu yasalar davranışları tanımlıyor ve birçok suç ölümle cezalandırılıyordu. En ekstrem örneklerden biri de; eğer bir asker önündeki kişinin düşürdüğü şeyi almazsa öldürülebilmesiydi!

Moğol İmparatorluğu Başarıları

Ticaret

Moğollar, doğuyu batıya bağlayan, Pekin ve Şangay'dan Anadolu'ya uzanan ünlü İpek Yolu'nu güçlendirdi ve sağlamlaştırdı. Bu rotayı kullanmak isteyen esnaf ve tüccarlara vergi muafiyeti konuldu ve hatta ünlü İtalyan tüccar Marco Polo da bu sistemden faydalananlar arasındaydı. Polo'nun Moğol İmparatorluğu'nda kullanılan kağıt para sisteminden epey etkilendiği söylenir.

'Moğol Barışı' deyimi Moğol İmparatorluğu'nun fetihleri sonucu geniş topraklarda yaşayanların sosyal, kültürel ve ekonomik yaşamlarını olumlu etkileyen istikrar zamanını tanımlamak için kullanılır. Tüm İpek Yolu Moğol kontrolü altında olduğundan, ticaret inanılmaz gelişti ve teknolojik gelişmeler, kaynaklar ve kültür Çin'den İngiltere'ye yayıldı.

Kültür, Bilim ve Teknoloji

Moğol İmparatorluğu sanatsal başyapıtlarıyla bilinmese de birçok Moğol idarecilerin sanata düşkün olduğu düşünülmektedir. Örneğin Cengiz Han yönetiminde mimarlar, kuyumcular ve taş ustacıları, o zamanki başkent olan Karakorum'a gelmeleri teşvik edilir ve orada sanatlarını geliştirmeleri için imkan sunulurdu.

Afganistan, Yuan Hanedanlığı ve Altın Orda İmparatorluğu gibi Moğol İmparatorluğu'nun çeşitli bölgelerinde sistemin ve barışın devamını sağlamak için sanatçıların sanatlarını icra etmeye devam etmesi şart koşulurdu. Cengiz Han'ın bizzat kendisinin yönetimi altındaki farklı kültürler hakkında bilgi toplamayı önemsediği de kaynaklarda yer alır.

Moğollar tarafından geliştirilen ve büyük toprak parçaları için savaşırken oldukça gerekli olduğu kanıtlanan bir teknoloji de Moğol süvarilerinin atlarının üzerinde durmasını sağlayan üzengidir!

Moğol imparatorluğu en geniş sınırları at üstünde ulaşıldı
Moğol İmparatorluğu tarihte en geniş sınırlara ulaşmış imparatorluk olarak bilinir. |Kaynak: Pixabay

 Moğol İmparatorluğu Yıkılışı

Dördüncü Han Möngke'nin 1259'da arkasında hiçbir vari bırakmadan ölmesinden sonra imparatorluğun başına kimin geçeceği konusunda tartışmalar ve çekişmeler ortaya çıktı ve  sonunda iç savaş patlak verdi. 1264 yılına kadar süren Toluid İç Savaşı ve bir dizi başka savaştan sonra imparatorluk dört ayrı parçaya ayrıldı.

Bu devletlerin her biri tek tek zayıfladı ve yıllar içinde farklı güçler bu zayıflığı kullanarak topraklarını ele geçirdi. Yuan Hanedanlığı, Çing İmparatorluğu'nun selefi olan Ming Hanedanlığı tarafından işgal edildi. Altın Oda Devleti Rus İmparatorluğu tarafından ele geçirildi. Britanya İmparatorluğu da Çağatay Devleti'ni bozguna uğrattı.

Göçebe yaşam tarzından yerleşik hayata geçmeleriyle birlikte gelen politik sistemdeki değişikliğin yeni kurulan Moğol hanedanlıklarının sonunu getirdiği düşünülmektedir. Dört devletten göçebe yaşam tarzını en çok benimseyen Atın Orda, bu nedenden ötürü en uzun süre ayakta kalmayı başarmıştır.

Veba

Kara Ölüm olarak da adlandırılan veba hastalığı, İpek Yolu aracılığıyla hızlı bir şekilde yayılarak Moğol nüfusunu tahrip ettiği düşünülüyor. Örneğin İlhanlı İmparatorluğu, Ebu Said Han ve oğulları vebaya yakalanıp öldükten sonra hızla dağılmaya başlamıştır.

Moğol İmparatorluğu nasıl çöktü ve nasıl kuruldu öğrenmiş oldunuz. Dünya üzerinde gelmiş geçmiş en büyük imparatorluklar veya özellikle Roma İmparatorluğu hakkında daha fazla bilgi almak istiyorsanız yazılarımıza göz atın!

Tarih öğretmenine mi ihtiyacınız var?

Makaleyi beğendiniz mi?

4,00/5 - 2 vote(s)
Loading...

Şule

Selam ben Şule! Seyahat etmeyi, keşfetmeyi ve yeni insanlar tanımayı seven, dillerin yapı ve kurallarına büyük ilgi duyan biriyim.