Terör Dönemi ya da kısaca Terör, devlet eliyle yürütülen şiddetin hüküm sürdüğü bir dönemdir. Bu dönem, 1789-1799 yılları arasında gerçekleşen Fransız Devrimi'nin ilk yıllarında yaşandı. Terör sürecinde, önde gelen bir devlet adamı olan Maximilien Robespierre'in etkisi altında binlerce kişi idam edildi. Devrim karşıtı olduklarından şüphelenilen kişiler, çoğu zaman hızlı ve tartışmalı yargılamalar sonucunda giyotinle cezalandırıldı. Bu dönem, hem devrimin kazanımlarını koruma çabalarının hem de siyasi baskı ve korkunun simgesi olarak tarihe geçti.
Fransız Devrimi Terör Dönemi Neydi?
Konumuza girmeden önce, tarihçilerin Terör'ün kesin tarihlerini tartışmaya devam ettiğini belirtmek gerekir. Bazı tarihçiler, Ulusal Konvansiyon'un Devrimci Mahkeme'yi kurduğu 1793'ü başlangıç noktası olarak kabul eder.
Diğerleri, Eylül Katliamları'nı (2-6 Eylül 1792) Terör'ün başlangıcı olarak gösterirken, bir kısmı ise daha geriye giderek devrimci öldürmelerin ilk kez yaşandığı 1789'u işaret eder.
1789'daki Bastille Baskını bir dönüm noktası olsa da biz konumuza, devrimci hükümetlerin yönetimi devraldığı kral idarının sona erişiyle, yani kralın idamıyla başlıyoruz.
Maximilien Robespierre aleyhine dönen denge.
Robespierre'in ölümüne kadar yaklaşık 16.594 idam kararı verilmişti.
Bunların yanı sıra 10.000 ile 12.000 arasında kişi yargılanmadan idam edilmiş, tahminen 10.000 kişi de hapishanede hayatını kaybetmiştir. Ulusal Konvansiyon üyesi Bertrand Barère'nin dönemin ruhunu özetlediği söylenir: "Terörü günün düzeni haline getirelim!"
Fransız Devrimi Terör Dönemi Zeminini Hazırlayan Koşullar
Monarşi, XVI. Louis'nin zayıf liderliği ve mali yönetimsizlik nedeniyle büyük sıkıntılar yaşıyordu. Hazineyi doldurmak için kral çiftçilerin vergilendirilmesini önerirken Kilise ve soylulara tanınan vergi muafiyetini sürdürdü. Parlamento ve yargı organları bu çözümü reddetti.
Bu durum ulusal siyasi bir krize yol açtı. Eylül 1788'de Paris Parlamentosu, çözüm için Üç Zümre'nin oylamaya katılmasına karar verdi.
Soylular, din adamları ve 'halk' - yani sıradan vatandaşlar.
Oylama, ilk iki zümrenin oylarını birleştirebileceği şekilde düzenlendi. Buna karşı çıkmak için orta sınıf aktivistler ve liberal soylular bir araya gelerek kendilerine Otuzlar Cemiyeti adını verdi. Bu girişim sayesinde Maximilien Robespierre Fransız siyasi sahnesinde yerini aldı.
Halk, en güçlü zümre konumuna yükseldi ve sonunda vergi politikaları ile diğer reformlar konusunda Kral'ı adım atmak zorunda bıraktı. Monarşinin zayıflığını fark eden muhalefet baskıyı sürdürerek nihayetinde Ancien Régime'i (Eski Rejim) ortadan kaldırdı.
Güçsüz bir kral ve parçalanmış bir Meclis ile birlikte, sahne iktidarı ele geçirip tutabilecek hangi gruba hazır hale gelmişti. Fiziksel ve siyasi çatışmalar birbirini izledi. Sonunda monarşi çöktü. Tüm bu koşullar Fransız Devrimi'ni besleyen yakıtı oluşturdu.
Fransız Devrimi Terör Dönemi Kronolojisi
Ocak 1793
XVI. Louis, ihanetten idam edildi
Ulusal Konvansiyon'un kararıyla
Mart 1793
Vendée'de silahlı isyan
Cumhuriyet kuvvetleri isyanı bastırdı; yaklaşık 200.000 kişi hayatını kaybetti.
Mart 1793
Fransız kuvvetleri Neerwinden Savaşı'nı kaybetti
Avusturya'nın zaferi, Marie Antoinette'e yönelik önyargıları pekiştirdi.
Nisan 1793
Kamu Güvenliği Komitesi kuruldu
Devrime muhalif olduğu iddia edilenlerin tutuklanmasını emretti.
5 Eylül 1793
Komite, Fransa'yı "barışa kadar Devrimci" ilan etti
Olağanüstü hal uygulamaya konuldu, vatandaşlara yönelik şiddet teşvik edildi.
17 Eylül 1793
Şüpheliler Yasası yürürlüğe girdi
Devrimin düşmanlarını tespit etmek ve cezalandırmak amacıyla.
10 Haziran 1794
22 Prairial Yasası çıkarıldı
Komite, sanıklara avukat tutma ve savunma delili sunma hakkını tanımadı.
Prairial Yasası, Komite üyelerine keyfi karar verme yetkisi tanıdı. Üyeler sanıkları ya beraat ettiriyor ya da muhtemelen sezgisel gerekçelerle mahkûm ediyordu. Bu yasanın yürürlüğe girmesinin ardından geçen altı haftalık dönem Büyük Terör olarak adlandırılmaktadır.
1.376 kişi ölüm cezasına çarptırıldı.
Günlük ortalama 30 giyotin infazı gerçekleşti.
Bu tempo, Devrimci Mahkeme'nin 1795'te lağvedilmesine kadar sürdü.
Fransız Devrimi Terör Dönemi Önemli İsimleri
Fransız tarihinin bu kritik dönemini ne kadar zenginleştirir ve kişilerle doldurursak dolduralım, özünde iki karşıt güç yatmaktadır. Jakobenler, monarşiyi tamamen ortadan kaldırmak isteyen radikaller olarak öne çıktı. Jirondenler ise anayasal monarşiyi savundu ve radikal Jakobenleri dizginlemeye çalıştı.
İki grup başka açılardan da birbirinden ayrılıyordu:
Jakobenler
- cumhuriyet talebinde ısrar ettiler
- özellikle yoksul kesimden geniş halk desteği aldılar
- doğrudan demokrasiyi benimsediler
- eşitlik ilkesini savundular
- kararlı ve hızlı eylemi tercih ettiler
Jirondenler
- siyasi açıdan daha ılımlıydılar
- kademeli değişimi savundular
- Aydınlanma ilkelerinden etkilendiler
- çoğunlukla avukat ve aydınlardan oluşuyordu
- uzlaşıyı ön planda tuttular
Bu temel farklılıkları ortaya koyduktan sonra, Terör'ün baş oyuncularını tanıtalım.
En iyi Fransız Devrimi filmlerinden biri, Danton'ın mücadelesini ve Terör Dönemi'ndeki akıbetini konu almaktadır.
Ulusal Meclis
Bu devrimci meclis, kısa ömürlü bir yapıydı (17 Haziran 1789 - 9 Temmuz 1789). Başlangıçta yalnızca halktan temsilcilerden oluşuyordu. Sonradan Birinci ve İkinci Zümre'den (soylular ve din adamları) temsilciler de katıldı. Bu katılımın ardından yapı, Ulusal Kurucu Meclis adını aldı.
Meclisin ilk görevi ülkenin mali durumunu yoluna koymaktı. Ancak meclis içi çekişmeler bu çalışmaları sekteye uğrattı. Nihayetinde kral, meclisin çabalarını boşa çıkardı: Maliye Bakanı Necker'i görevden aldı, tüm Meclis salonlarını kapattı ve yeniden danışmanlarıyla özel konseyine yaslandı.
Kralın bu tutumu, Meclis'in kararlılığını daha da artırdı. 23 Haziran'da kral ile Meclis nihayet bir araya geldiğinde, kral taş gibi bir sessizlikle karşılandı. Kral grupları dağılmaya davet etti; ancak halk temsilcileri yerlerinden kalkmadı. O gün krala bugünün deyimiyle gerçeklerle yüzleşme vakti yaşattılar.
Fransız Devrimi: Bastille'in Basılması
1789'daki bu olay, Fransız Devrimi'nin doruk noktalarından biridir. O çalkantılı dönemi düşündüklerinde insanların aklına ilk gelen olay da çoğunlukla budur.
1781'de Jacques Necker, krallığın hazine sırlarını kamuoyuyla paylaşma cesaretini gösterdi. Bu adım kendisine görevini kaybettirdi; ama halk ilk kez ülkenin mali durumundan haberdar oldu. Maliye her geçen gün daha derin bir batağa saplandıkça kral, Necker'i yeniden görevine atadı.
Necker'in ikinci görev dönemi yaklaşık bir yıl sürdü (~25 Ağustos 1788 - 11 Temmuz 1789). Bu kez, yaklaşan kıtlığı önlemek amacıyla aldığı tedbirler gerekçesiyle bir kez daha görevden uzaklaştırıldı.
Marie Antoinette, Necker'in görevden alınmasında belirleyici rol oynadığını ileri sürdü; bu iddia halkı öfkeden deliye çevirdi. Aslında bu, yıllar sonra Konvansiyon'un Marie Antoinette'i idam ettirmesinin başlıca nedenlerinden biriydi.
Necker, halkın temsil hakkını genişletmek ve monarşinin yetkilerini kısıtlamak için çalışıyordu. Bu hedefler, iktidarın neredeyse her kademesindeki insanların peşinde koştuğu amaçlardı; monarşi ise bu çabalara direndi. Fransız tarihini ve kültürünü daha kapsamlı keşfetmek istiyorsanız, çevrimiçi Fransızca öğretmeni ile çalışmak, çalışmalarınıza bağlam kazandırmanın etkili bir yolu olabilir.
Eylemler
- Ulusal Meclis tüm vergileri yasadışı ilan etti (17 Haziran 1789)
- Kral, Necker'e kaçmasını tavsiye etti (11 Temmuz)
- Kraliyet Muhafızları öfkeli kalabalığa ateş açtı
Karşı Eylemler
- Kral, Meclis'i feshetmeyi önerdi (23 Haziran 1789)
- Necker'in büstü Tuileries'e kadar taşındı
- Halk silahlanarak Bastille'i bastı
Vatandaşlar, Necker'in görevden alınmasının ve Tuileries kapılarında karşılaştıkları silah gücünün karşı-devrime işaret ettiğinden korktu. Bastille'e saldırmalarının nedeni, kalenin iktidarın ve baskının simgesi olmasıydı.
Kral bir kez daha boyun eğdi. 17 Temmuz'da Necker'i görevine iade edeceğini duyurdu. Monarşi ile halk arasında aceleyle sağlanan bu ateşkes karşısında soylular canlarından endişe etmeye başladı ve yurt dışına kaçarak émigré (göçmen) olarak yerleşti.
Bastille'in basılması, Fransız Devrimi'nin etkileri bugün hâlâ hissedilen kritik olaylarından biridir. Ne var ki bu olay, çalkantılı sürecin oldukça erken bir evresinde yaşandı. Devrim daha on yıl boyunca sürecekti.
Fransız Devrimi Terör Dönemi Neler Yaşandı?
Fransız Devrimi, Fransız Cumhuriyeti'nin doğuşunu sağladı. Bu doğum; kanlı, acı verici ve terör ile belirsizlikle dolu bir süreçti. Birbiriyle çatışan gruplar zaman zaman birleşerek, zaman zaman da parçalanarak iktidar mücadelesi verdi. Ama her koşulda özgür, kardeşçe ve eşitlikçi bir toplum idealinden vazgeçmedi.
Aslında tüm tarafların hemfikir olduğu tek nokta, monarşinin sınırlandırılması ya da tamamen ortadan kaldırılmasıydı. Her grubun gündeminin en üstünde kralın yetkilerini kırmak ya da krallık kurumuna son vermek yer alıyordu.
Sonunda hem kralı hem de kraliçeyi bu dünyadan silmek, bu hedefe ulaşmanın tek yolu olarak görüldü. Bu uğurda kanlar aktı, binlerce baş giyotine gitti. Robespierre gibi idealistler aşırı kurallarını dayattı; ancak onlar da er ya da geç giyotinle buluştu. Ardından daha da fanatik idealistler ipleri ele geçirdi.
Terör Dönemi, Fransız Devrimi hakkında bilmeniz gereken tek şey değildir. Hatta ne kadar kanlı ve trajik olursa olsun, bu dönem Fransa'nın bir cumhuriyete dönüşüm sürecinin görece küçük bir parçasını oluşturmaktadır.
Yapay zekâ ile özetle
Makaleyi beğendiniz mi? Puanlayın!
Loading...
