Sanat dünyasında bazı isimler vardır, baktığınızda sadece bir tabloya bakmazsınız, koca bir şehrin nabzını hissedersiniz. İşte Devrim Erbil tam olarak o isim. Hani o meşhur, kuş bakışı İstanbul manzaraları vardır ya; Galata’dan Kız Kulesi’ne, martılardan minarelere kadar her şeyin birbirine bir sarmaşık gibi dolandığı o eserler... İşte onlar Erbil’in parmak uçlarından çıkan birer görsel şölendir. Onun dünyasına girdiğinizde sizi sadece boyalar karşılamaz; çizgilerin birbirine vurduğu o muazzam tempo, şehrin karmaşasındaki o gizli düzen karşılar.
Devrim Erbil için "İstanbul Ressamı" demek aslında biraz eksik kalır; o, Anadolu’nun ruhunu modern bir dille tuvale üfleyen bir hayalperesttir. 1937’de Uşak’ta başlayan bu yolculuk, bugün dünyanın dört bir yanındaki galerilerde yankılanmaya devam ediyor. Peki, nedir bu adamın sırrı? Neden Devrim Erbil eserleri karşısına geçtiğimizde sanki İstanbul’un üzerinde uçuyormuşuz gibi bir hisse kapılıyoruz?
Onun sanatı, aslında bir sabır işidir. O, şehri sadece görmez; onu bir halı dokur gibi ilmek ilmek işler. Çizgiler onun elinde bazen bir rüzgar olur Galata’nın etrafında döner, bazen de bir martı olup Boğaz’ın sularına süzülür. Bu yazıda, "çizginin şairi" olarak anılan Erbil’in o büyüleyici dünyasına, çocukluğundan bugüne uzanan o renkli mirasına yakından bakacağız. Hazırsanız, o meşhur çizgilerin arasına dalıp Devrim Erbil’in İstanbul’unu yeniden keşfedelim.
Yaşayan efsanenin çizgilerinde kaybolduktan sonra, bu mirası devraldığı eski Türk ressamların eserlerini inceleyerek bir bütünlük sağlayın.
Yağlı Boyalar
"Galata'nın Kuşları" - Kırmızının İçinde Bir İstanbul Masalı
Bu tabloya ilk baktığında insanı çarpan o devasa kırmızılık aslında İstanbul’un sadece bir şehir değil, canlı bir organizma olduğunun kanıtı gibi. Devrim Erbil burada bildiğimiz o klasik mavi ya da gri İstanbul’u bir kenara itmiş; şehrin o hırçın, tutkulu ve bitmek bilmeyen enerjisini kırmızının en tok tonuyla önümüze sermiş.
Galata Kulesi, tüm o çizgi kalabalığının içinde sanki "Ben buradayım ve her şeyi izliyorum" der gibi dimdik ayakta. Şehrin binaları o kadar sık ve ilmek ilmek işlenmiş ki, bakarken insan o binaların içindeki binlerce hayatın gürültüsünü, o meşhur İstanbul karmaşasını gerçekten duyabiliyor.
Tablonun en can alıcı yeri ise kuşkusuz o bembeyaz martı bulutu. Şehrin ağır ve yoğun kırmızısının üzerinde, sanki bir özgürlük patlaması gibi duruyorlar. Erbil, martıları öyle bir kümelemiş ki, onlar artık sadece kuş değil; şehrin üzerindeki o ağır havayı dağıtan birer umut ışığı gibiler. Boğaz’ın üzerinden geçen o incecik çizgiler, köprüler ve vapurlar; bu devasa kırmızı denizde kaybolmamızı engelleyen birer yol gösterici gibi duruyor. Bu eser, Devrim Erbil’in neden sadece bir ressam değil, aynı zamanda şehrin ruhunu nakış gibi işleyen bir sanatçı olduğunu en net haliyle gösteriyor.
Erbil’in modern şehir manzaralarıyla, tarihin tozlu sayfalarından gelen Kaplumbağa Terbiyecisi tablosu incelemesi arasındaki o devasa teknik farkı keşfedin.
"Mavi İstanbul" - Denizin ve Gökyüzünün Ritmi
Eğer kırmızı tabloda İstanbul’un kaosu ve tutkusu varsa, bu mavi ağırlıklı eserlerinde de şehrin o kadim huzuru ve sessizliği var. Devrim Erbil’in mavisi öyle tek bir ton değildir; içinde denizin derinliğini de barındırır, sabahın ilk ışıklarındaki o puslu havayı da. Bu eserlerde sanki İstanbul bir rüyadan uyanıyormuş gibi hissettirir. Çizgiler yine oradadır, yine her bina tek tek işlenmiştir ama bu sefer o çizgiler bizi yormaz, aksine denizin dalgaları gibi bizi içine çeker. Boğaz hattı boyunca uzanan minareler, yalılar ve o incecik köprü silüetleri, mavinin binbir tonu arasında adeta dans eder.
Bu serinin en büyüleyici tarafı, izleyiciye verdiği o sonsuzluk hissidir. Erbil, denizi ve gökyüzünü öyle bir birleştirir ki, ufuk çizgisi sadece bir rehber olur; asıl olan o uçsuz bucaksız ferahlıktır. Bakarken ciğerlerinize o iyot kokulu boğaz havasını çekiyormuş gibi olursunuz.
Devrim Erbil eserleri içinde bu mavi dokunuşlar, sanatçının İstanbul’a yazdığı en sakin ama en derin aşk mektuplarıdır. Şehir tüm gürültüsünü susturmuş, sadece çizgilerin ve mavinin o masalsı şarkısına teslim olmuştur.
Türk resmine yeni bir soluk getirme çabasını, Erbil'den önce bu misyonu üstlenen Bedri Rahmi Eyüboğlu üzerinden de okuyabilirsiniz.
"Kalkan Ağacı"
Devrim Erbil için bir ağaç ya da bir orman, sadece yeşil yapraklardan ibaret bir manzara değildir. O, ağaçların gökyüzüne uzanışındaki o muazzam inadı ve rüzgarla yaptıkları o sessiz dansı çizgileriyle görünür kılar. Bu eserlerinde çizgiler artık binaların sınırlarını belirlemekten çıkar, adeta havada titreşen birer ses dalgasına dönüşür. Bakarken gözlerinizi hafifçe kıssanız, o ağaçların dallarının gerçekten sallandığını, yaprakların birer birer havada asılı kaldığını hissedebilirsiniz.
Erbil burada doğayı taklit etmez; doğanın içindeki o bitmek bilmeyen yaşam enerjisini, yani "titreşimi" bize sunar.
Bu eserlerin en samimi tarafı, izleyiciyi o sonsuz çizgisel labirentin içinde bir tür meditasyona davet etmesidir. Renkler bazen toprak tonlarında sakinleşir, bazen de baharın coşkusuyla canlanır ama asıl kahraman her zaman o hiç durmayan çizgilerdir. Devrim Erbil eserleri içindeki bu seri, sanatçının çizgiyi sadece bir araç olarak değil, yaşamın ta kendisi olarak gördüğünün en net yansımasıdır. Bir ağacın gövdesinden yukarı doğru tırmanan o incecik hatlar, aslında köklerden gökyüzüne taşınan o kadim yaşam sevincinin resmidir.
Akademik temellerin nasıl birer soyutlamaya dönüştüğünü anlamak için, hocaların hocası İbrahim Çallı sanat kariyeri yazımıza mutlaka göz atın.
Bu tabloda Devrim Erbil, bizi o alışık olduğumuz net şehir çizgilerinden alıp boyanın ve hareketin tam ortasına fırlatıyor. İlk bakışta birbirine karışmış binlerce martı gibi görünen bu hırçın fırça darbeleri, aslında sanatçının o meşhur "titreşim" felsefesinin en saf hali. Boyanın tuval üzerindeki o kalın ve katmanlı yapısı, kuşların havada asılı kalan o kaotik enerjisini resmen ete kemiğe büründürmüş.
Bu eserdeyse Erbil çizgiyi bir fırça darbesinden çıkarıp birer ses dalgasına dönüştürüyor adeta. Diğer çalışmalarında İstanbul’un silüetini bir fon olarak kullanırken, burada odağını tamamen gökyüzündeki o kaotik ama kendi içinde kusursuz olan martı sürüsüne çevirmiş. Siyah ve gri hatların beyaz zemin üzerindeki bu hırçın dansı, bakarken insanda bir sonsuzluk hissi uyandırıyor.
Yağlı boyanın o katmanlı dokusu, burada her bir kuşun kanat çırpışındaki rüzgarı hissetmemizi sağlıyor. Erbil, martıları tek tek resmetmek yerine, onların bir araya gelerek oluşturduğu o devasa enerji kütlesini, yani gökyüzünün titreşimini bize sunmuş. Tablonun alt kısmında görünen o incecik mavi gökyüzü şeridi ise, bizi bu devasa kuş bulutunun içinde tamamen kaybolmaktan kurtaran tek dayanak noktası gibi duruyor. Bu çalışma, Erbil’in "ritmik çizgiler" dünyasının en duru ve en enerjik örneklerinden biri.
Erbil’in matematiksel titizliğiyle, içgüdüsel ve kontrolsüz bir deha olan Fikret Mualla arasındaki zıtlığı incelemek paha biçilemez.
Halılar
Devrim Erbil için halı, sadece yere serilen bir eşya ya da bir dekorasyon objesi değil; o, çizgilerini sonsuzluğa mühürlediği devasa bir tekstil şaheseridir. Sanatçı, Anadolu’nun binlerce yıllık halı ve kilim geleneğini alıp, onu modern sanatın en üst basamağına taşımıştır. Bu "tapestry" eserlerinde, tuvalde saniyeler içinde attığı o meşhur fırça darbeleri, burada usta dokumacıların elinde aylarca süren bir sabır hikayesine dönüşür. Her bir martı kanadı, her bir minare ucu binlerce düğümle, yün ve ipek iplerin o sıcak dokusuyla yeniden hayat bulur.
Bu dokuma eserlerin en büyüleyici tarafı, onlara yaklaştığınızda hissettiğiniz o "yaşayan" dokudur. Yağlı boyanın o düz ve sert yüzeyinden çıkıp, iplerin yarattığı o derinlikli, yumuşak ama vakur yapıya dokunursunuz. Erbil’in halılarında İstanbul silüeti sanki havada asılı duran mistik bir örtü gibidir. Işık iplerin üzerine düştüğünde renkler canlanır, gölgeler çizgilerin arasına saklanır. Bu eserler, sanatın sadece bakılmak için değil, dokunulmak ve o sıcaklığı iliklerinde hissetmek için olduğunun en samimi kanıtıdır. Erbil, bu çalışmalarıyla bize şunu fısıldar:
Bu tapestry eserinde Devrim Erbil, bizi tuvalin sınırlı dünyasından alıp ipliklerin o dokunulabilir sıcaklığına davet ediyor. Sanatçı, alt kısımdaki o hırçın ve tok kırmızıyı bir zemin olarak kullanırken, üzerine sanki topraktan fışkıran devasa bir enerji kütlesini, yani o meşhur ağaç formunu ilmek ilmek işlemiş. Bakarken ipliklerin yarattığı o doğal tekstür, ağacın gövdesindeki her bir çatlağı ve dalların birbirine girişindeki o kaotik düzeni adeta hissettiriyor.
Erbil burada çizgiyi bir ip gibi kullanmanın ötesine geçip, ipin kendisini bir çizgiye dönüştürmüş. Kahverengi ve bej tonlarındaki o yoğun dokuma, kırmızının yarattığı sıcaklıkla birleşince ortaya hem geleneksel hem de çok modern bir duruş çıkıyor. Bu eser, doğanın sadece bir manzara değil, sabırla dokunan bir yaşam döngüsü olduğunun en samimi kanıtı.
Çizginin bir anlatım aracı olarak gücünü, Erbil’den sonra bir de Abidin Dino eserleri incelemesi üzerinden değerlendirmenizi öneririm.
Halı'da İstanbul Tasviri
Bu dokuma eserlerin en büyüleyici tarafı, onlara yaklaştığınızda hissettiğiniz o "yaşayan" dokudur. Yağlı boyanın o düz ve sert yüzeyinden çıkıp, iplerin yarattığı o derinlikli, yumuşak ama vakur yapıya dokunursunuz. Erbil’in halılarında İstanbul silüeti sanki havada asılı duran mistik bir örtü gibidir. Işık iplerin üzerine düştüğünde renkler canlanır, gölgeler çizgilerin arasına saklanır. Bu eserler, sanatın sadece bakılmak için değil, dokunulmak ve o sıcaklığı iliklerinde hissetmek için olduğunun en samimi kanıtıdır. Erbil, bu çalışmalarıyla bize şunu fısıldar:
İstanbul bir halıdır, biz de onun üzerinde uçan birer ilmeğiz.
Devrim Erbil
Devrim Erbil’in çizgisel dünyasının soyutlama ile buluştuğu en modern duraklardan ikisine geçelim şimdi de. İstanbul silüetlerinden biraz uzaklaşıp tamamen dokuya ve ritme odaklandığımız bu parçalar işte burada.
Bir Çizgiyle Başlayan Sonsuzluk
Devrim Erbil’in sanatına bakmak, aslında İstanbul’un o gizli ve kadim şarkısını dinlemek gibi. Onun dünyasında bir martının kanat çırpışı sadece bir hareket değil, gökyüzünde asılı kalan bir "titreşimdir". Tuvalin üzerine vurduğu her yağlı boya darbesi, halıya attığı her ilmek ve camdan süzülen her ışık; bu şehrin karmaşasını bir düzene, gürültüsünü ise bir şiire dönüştürür.
Erbil bize sanatın sadece uzaktan izlenen bir manzara değil; içine girilen, dokunulan ve ışığıyla her an yeniden doğan bir yaşam alanı olduğunu anlatmaya çalışmıştır. Onun o meşhur çizgileri, Galata’nın tepesinden süzülüp hepimizin ruhuna birer ritim olarak yerleşir. İstanbul bir halıysa, Devrim Erbil o halıyı en güzel renklerle dokuyan, bizi de o çizgilerin üzerinde uçuran bir büyücüdür.
References
Yapay zekâ ile özetle
Makaleyi beğendiniz mi? Puanlayın!
Loading...
