Cümlelerin anlamı; hem sözcüklerin anlamına hem de sözcüklerin cümle içindeki rolüne göre şekillenir. Biliyorsunuz ki, sınavlarda en çok soru paragraflardan gelir. Cümlenin anlamı ve bu anlamın yorumu, paragrafın ilk basamağıdır.
Anlatım Özelliklerine Göre Cümleler
Öznel Anlatım/ Nesnel Anlatım
Öznel cümleler; kişinin kendi düşüncesini, duygusunu veya beğenisini içeren; doğruluğu ya da yanlışlığı kişiden kişiye göre değişen cümlelerdir.
- Bilim kurgu en güzel film türüdür.
- Kırmızı kadınlara çok yakışıyor.
- Evde mutlu olan hayatta da başarılı olur.
Nesnel cümleler ise; duygu veya düşünce içermeyen; doğruluğu ya da yanlışlığı kanıtlanabilir, kişiden kişiye göre değişiklik göstermeyen yargıları içeren cümlelerdir.
- Ozon tabakasındaki delik her geçen gün büyüyor.
- Eserin ilk baskısı 1998 yılında yapıldı.
- Bugün hava -7 derece.
Ankara türkçe öğretmeni açısında oldukça zengin bir şehir. Linke tıkla ve şehrinde Türkçe öğretmenini hemen bul!
Aşağıdaki cümlelerin hangisi öznel bir yargıdır?
A) Ahmet Haşim’in “Sonbahar” şiirindeki kişileştirme de çok ilgi çekicidir.
B) Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun bu şiirinde doğadaki nesnelerin özellikleri insanlar için kullanılmıştır.
C) Faruk Nafiz Çamlıbel’in, “Han Duvarları”nda birçok kez kişileştirmeye başvurduğu görülmektedir.
D) Yunus Emre’nin şiirinde “bulut”un gizli gizli ağlamasından söz edilerek buluta insan niteliği verilmektedir.
CEVAP: A
Doğrudan Anlatım / Dolaylı Anlatım
Başkasının sözlerinin hiç değiştirilmeden olduğu gibi aktarıldığı cümlelere doğrudan anlatım cümleleri denir. Genellikle tırnak içinde veya cümlenin sonuna virgül konularak verilir.
- İngilizce hocası “Yarın sözlü yapacağım.” dedi.
- Kalem kılıçtan keskindir, dedi ve sınıfı terk etti.
- Öğretmen, öğrencilere: “Yağmur başladı, içeri girin.” dedi.
Dolaylı anlatım ise başkasından alınan sözün, cümledeki yargıyı değiştirilmeden, kişinin kendi sözcükleriyle aktarmasına denir. Bu cümleler genellikle “-ceğini, -dığını” şeklinde biter.
- Bize güzel günlerin yakın olduğunu söyledi.
- Yarın Ankara'ya gidecekmiş.
- Sait Faik, sanatta her şeyin insanı sevmekle başlayacağını belirtiyor.
Türkçe özel ders seçeneklerine göz atmak ister misin?
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde doğrudan anlatım söz konusu değildir?
A) Aragon, o müthiş şiirinde “Mutlu aşk yok ki dünyada.” demiyor mu?
B) Cemal Süreya, “Ben neredeysem yalnızlığın başkenti orasıdır.” demiş.
C) Edip Cansever, kapalı şiirin olmadığını, şiire kapalı insanın olduğunu söyler.
D)Ülkü Tamer”in o güzel şiiri “Ben sana teşekkür ederim.” dizesiyle başlar.
CEVAP: C
İçerik Cümlesi / Üslup Cümlesi
İçerik, bir yazarın eserinde ele aldığı konuyu anlatan cümlelerdir. Bu türdeki cümlelerde genellikle “Neyi anlatıyor?” “Eserde hangi konu ele alınmış?” sorusuna cevap bulunur.
- Filmde Osmanlı İmparatorluğu’nun son zamanlarına ışık tutulmuş.
- Bu öykü köyden kente göçü konu alıyor.
- Şiirlerinde ayrılık acısını işlemiş.
Üslup bir sanatçının kendi ifadeleriyle dili kullanma biçimi ve kendine has anlatım şeklidir. Üslup bildiren cümlelerde yazarın “nasıl anlattığı” ifade edilir.
- Şiirlerinde süslü, söz oyunlarına dayalı bir dil yerine, günlük konuşma dilini tercih etmiştir.
- Kelimelere ince ve yumuşak bir anlam katan yazar eserini okuyucuya sunmuştur.
- Yazar bu eserinde insani duyguları ön plana çıkarmayı başarmış.
en uygun fiyatlı türkçe dersi seçeneklerin için linke tıkla!
Tanım Cümlesi
Varlıkların ya da kavramların ne olduklarını, niteliklerini ve özelliklerini belirten ve açıklayan cümlelere tanım cümlesi denir. Bu tür cümleler “Bu nedir?” ya da “Bu kimdir?” sorusuna cevap verir.
- Ünlü kişilerin kendi yaşamlarını anlattıkları yazılara otobiyografi denir. (otobiyografi nedir?)
- Ahmet Haşim, Fecr-i Ati şairidir. (Ahmet Haşim kimdir?)
- Sanatçı, yeniyle eskiyi buluşturmayı başaran bir köprü mimarıdır toplumlarda. (sanatçı kimdir?)
Kinayeli Anlatım
Cümlede ifade edilen düşüncenin, genellikle alaycı biçimde, tersini kasteden anlatım biçimidir.
- O kadar çalışkan ki liseyi 5 senede bitirdi.
- Takımımız bu haftaki maçında muhteşem bir oyunla 4-0 mağlup oldu.
- İşini ne kadar sevdiğin, her fırsatta izin almandan belli.
online türkçe dersi mi arıyorsun?
Aşamalı Anlatım
Bir olayın veya durumun giderek değiştiğini bildiren cümlelerdir. Eylem aniden değil, süreç içinde gerçekleşir.
- Havalar günden güne ısınıyor.
- Uçak önce havalandı, sonra yavaş yavaş bulutların arasında kayboldu.
- Trenin sesi yavaş yavaş duyulmaz olmuştu.
YKS'ye hazırlanırken ÖSYM'nin sitesinde yayınlanan çıkmış sorular kitapçıklarını indirip çözmeyi de unutmayın.
Anlamlarına Göre Cümleler
Öneri Cümlesi
- İstediğin bölümü kazanmak için günde en az 4-5 saat çalışmalısın.
- Her hafta düzenli video paylaşarak abone sayını artırmalısın.
- Güneş kremini evden çıkmadan 20 dk önce sürmelisin.
Varsayım Cümlesi
- Tut ki evde bir kedin var ve tatile çıkman gerekti, o zaman ne yapacaksın?
- Tut ki şampiyon olamadık, Beşiktaş’tan vaz mı geçelim?
- Ola ki kupon tuttu, ilk ne alırsın?
Eleştiri Cümlesi
- Kimi öyküleri, öykü olmaktan çok köşe yazısıdır.
- Kıvanç Tatlıtuğ, bu dizideki oyuculuğuyla mesleğinde zirveye çıkmıştır.
- Yazar; romanında kahramanları başarıyla konuştururken, olay örgüsünde yapaylığa düşmekten kurtulamıyor.
Öz Eleştiri Cümlesi
- Düşünmeden konuşmamın cezasını çekiyorum.
- Sınavlara düzenli çalışmadığımdan notlarım hep düşük gelirdi.
- Ne yazık ki bu konuda üstüme düşeni yapamadım.
Karşılaştırma Cümlesi
- Son yüzyılda Ortadoğu kadar karışan bir yer yok.
- Roman, olayları öyküye göre daha geniş açıdan ele alır.
- Doğu Anadolu’nun kışı Akdeniz Bölgesi’ne göre daha çetin geçer.
Not: Kıyas yapılmaksızın varlıkların özelliklerinin verilmesi, karşılaştırma değildir.
Örn: Bir tarafta başı karlı dağlar; bir tarafta yemyeşil ağaçlar vardı.
Yakınma / Şikayet Cümlesi
- Utanmadan hala borç istiyor, yaptıkları yetmezmiş gibi!
- Taşındığından beri beni hiç arayıp sormadı.
- İstanbul'un karmaşasına, sabırsız insanlara ve hayatın pahalılığına daha fazla dayanamıyorum!
Sitem Cümlesi
- Partiye bir beni çağırmamışsın.
- Sende o kadar emeğim var, bir kere arayıp halimi sormadın.
- Nasıl oldu da beni hatırlayabildin?
Sitem cümleleri ile yakınma cümleleri arasındaki fark şudur:
Sitem cümlelerinde bir durumdan veya bir kişiden duyulan rahatsızlık kişinin kendisine söylenir, yakınma cümlelerinde ise bir durumdan veya bir kişiden duyulan rahatsızlık başkalarına anlatılır.
Hayıflanma / Üzülme Cümlesi
- Vakit varken sürekli tekrar yapıp bol bol paragraf sorusu çözmeliydim.
- Keşke ben de onlarla sinemaya gitseydim.
- Eyvah, tüm notlarımı evde unutmuşum!
Pişmanlık Cümlesi
- Keşke ona kötü sözler söylemeseydim.
- Bu arabayı almak büyük bir hataydı.
- Tatil için başka bir otel seçmeliymişim.
Hayıflanma cümlelerinde kişi yapmadığı işler için yorum yaparken pişmanlık cümlelerinde yaptığı işten memnuniyetsizlik vardır.
Küçümseme / Azımsama Cümlesi
- Böyle bir şiiri çocuklar da yazar.
- Bu notları ve çalışmasıyla hukuk kazanacağını düşünüyor.
- Bir tanecik mi ayakkabın var?
- Bu kadarcık ücretle çalışamam.
Tahmin / Kestirme Cümlesi
- Yarın borsada düşüş yaşanabilir.
- Hava soğudu, kar yağabilir.
- Annem meraktan patlıyordur şimdi.
Olasılık / İhtimal Cümlesi
- Tatilde Karabük’e gidebiliriz.
- Öğretmene beni soran dayım olabilir.
- Sınavda bu konudan soru çıkabilir.
Önyargı (Peşin Hüküm) Cümlesi
- Göreceksin, o sınavı geçemeyecek.
- Bu film kesin gişe rekorları kıracak.
- Bizi görünce yine yaramazlık yapacak.
Çıkarım Cümlesi
- Manavın yüzü güldüğüne göre bugün işler iyi demektir.
- Gökyüzünü kara bulutlar sardı, demek ki birazdan yağmur yağacak.
Yadsıma/İnkar/Red Cümlesi
- Ben hiç böyle bir şey yapar mıyım!
- Kim demiş o camı benim kırdığımı!
- Annen sana yalan söyler mi hiç!
Olumlu/ Olumsuz Cümle
- Dün gece mahallede bir adam öldü. (anlamca olumsuz olsa da biçimce olumlu bir cümle)
- Ahmet sınava yetişebildi.
- Oldukça cimri birisiydi.
- Kırmızı ışıkta geçilmez.
- O eski araba artık çalışmıyor.
- Hiç parası yoktu.
Cümlede Anlam İlişkileri
Koşul / Şart Cümlesi
- Çok çalışırsan sen de kazanırsın.
- Akşam baban gelsin, alışverişe çıkarız.
- Sen bu projeyi tamamlarsın yeter ki kendine güven.
Eş ya da Yakın Anlamlı Cümleler
- Bazı sanatçılar yaşları ilerledikçe eserlerinde tekrara düşerler.
- Olgunluk döneminde sanatçıların bir kısmı özgünlüklerini kaybedebilir.
Karşıt Anlamlı Cümleler
- Tereyağ, faydalı bir yiyecektir; ama çok yenilirse zararlı olabilir. (aynı cümle içinde iki farklı görüş)
- Sanatçı hayatı kendi yorumuyla vermelidir X Sanatçı, kendi yorumunu bırakıp toplumun ihtiyaçlarına göre şekillenmelidir. (iki zıt cümle)
Neden(Sebep)-Sonuç Cümlesi
- Yol kaygan olduğundan kaza olmuş.
- Okulların açılmasıyla masraflar arttı.
- Yağmur yağınca maç iptal oldu.
- Sessiz kalması babasını kızdırıyordu.
Neden-sonuç ilişkisi bağımsız iki cümle ile de ifade edilebilir:
- Bir daha böyle konuşma; beni üzüyorsun.
Amaç-sonuç Cümlesi
- Seni görmek için bu kadar yolu tepip geldik.
- Geçmiş olsun demek için uğradım.
- Ona sık sık öğüt verirdi; iyi bir insan olsun diye.
- Ehliyet almak için kursa gittim.
Yapay zekâ ile özetle
Makaleyi beğendiniz mi? Puanlayın!
Loading...
